Krimpflatie lijkt minder vaak voor te komen dan een paar jaar geleden, maar is zeker niet verdwenen uit de supermarkt. De Consumentenbond vond het afgelopen jaar opnieuw tientallen voorbeelden van producten waarvan de inhoud kleiner werd, terwijl de prijs niet evenredig daalde of zelfs steeg.
Daarmee blijft krimpflatie een lastig zichtbaar probleem voor consumenten. Een verpakking ziet er vaak vertrouwd uit, de prijs lijkt hetzelfde en de verandering valt pas op wanneer je goed naar grammen, milliliters of stuks kijkt. Juist dat maakt deze vorm van prijsverhoging zo gevoelig. De consument betaalt uiteindelijk meer per eenheid, zonder dat dit altijd duidelijk wordt gemaakt.
Volgens de Consumentenbond kiezen fabrikanten er bij een kleinere inhoud geregeld voor om ook de verpakking te vernieuwen. Daardoor merken klanten wel dat er iets is veranderd, maar niet per se dat er minder in zit. In andere gevallen blijven vorm, formaat en uitstraling bijna gelijk, waardoor de krimp nog moeilijker te zien is.
Minder vaak, maar nog niet verdwenen
Dat krimpflatie minder voorkomt dan enkele jaren geleden, is op zichzelf goed nieuws. Tijdens de periode van hoge inflatie zagen consumenten veel voorbeelden van kleinere verpakkingen, aangepaste recepturen en stijgende kiloprijzen. Fabrikanten hadden te maken met hogere kosten voor grondstoffen, energie, transport en verpakkingen.
Nu de inflatie minder extreem is dan op het hoogtepunt, lijkt de golf aan krimpflatie iets afgenomen. Ook kreeg de Consumentenbond minder meldingen van consumenten. Toch laat het nieuwe onderzoek zien dat fabrikanten de methode nog steeds gebruiken.
De bond spreekt daarom niet van een opgelost probleem. De praktijk is minder massaal, maar nog wel zichtbaar genoeg om consumenten te waarschuwen. Vooral bij producten die mensen vaak kopen en waarbij verpakking en merkbeeld herkenbaar blijven, kan de verandering lang onopgemerkt blijven.
Wat krimpflatie precies doet
Bij krimpflatie wordt de inhoud van een product kleiner, terwijl de verkoopprijs niet in dezelfde mate omlaag gaat. Soms blijft de prijs gelijk. Soms stijgt die zelfs. In alle gevallen betaalt de consument omgerekend meer per gram, milliliter, wasbeurt of stuk.
Het vervelende is dat de prijs op het schap niet altijd direct misleidend lijkt. Een product kan nog steeds €3,65 kosten, maar als de inhoud van 750 naar 700 milliliter gaat, is het per liter duurder geworden. De prijsstijging zit dan niet in het grote bedrag op het schap, maar in de verhouding tussen prijs en inhoud.
Daarom is de kiloprijs of literprijs zo belangrijk. Die laat zien wat je werkelijk betaalt. Toch kijken veel consumenten vooral naar de bekende verpakking, het merk en de gewone verkoopprijs. Fabrikanten weten dat. Juist daardoor kan krimpflatie ongemerkt blijven.
Voorbeelden uit het supermarktschap
De Consumentenbond noemt meerdere voorbeelden. Bij Blue Band Vloeibaar ging de inhoud van 750 naar 700 milliliter, terwijl de fles aan de voorkant nauwelijks veranderde. Ook bleef de verpakking volgens de bond aangeduid als voordeelfles.
Bij Andrélon-conditioner werd de inhoud de afgelopen jaren meerdere keren verminderd. De verpakking ging eerst van 300 naar 250 milliliter en bevat inmiddels nog 200 milliliter. Tegelijk steeg de prijs bij de laatste aanpassing van €5,49 naar €6,49. Daardoor werd de prijs per 100 milliliter fors hoger.
Ook M&M’s werd genoemd. Een verpakking die eerder 440 gram bevatte, ging naar 400 gram en daarna naar 363 gram. Volgens de berekening van de Consumentenbond betalen consumenten na de laatste vermindering 10 procent meer per 100 gram.
Het zijn voorbeelden die laten zien dat krimpflatie niet altijd gaat om één kleine aanpassing. Soms wordt een product in meerdere stappen kleiner, waardoor het effect over een langere periode groter wordt.
Verpakking speelt een grote rol
De verpakking is bij krimpflatie misschien wel het belangrijkste onderdeel. Als een fabrikant duidelijk op de voorkant zou zetten dat een product minder inhoud bevat dan voorheen, zouden consumenten veel sneller begrijpen wat er gebeurt. Maar meestal gebeurt dat niet.
De nieuwe inhoud staat wel op het etiket, maar vaak klein en op een plek waar weinig mensen actief naar kijken. Wettelijk moet de inhoud worden vermeld, maar dat betekent nog niet dat de verandering ten opzichte van de vorige verpakking zichtbaar wordt gemaakt.
Volgens de Consumentenbond is precies dat het probleem. Als er tijdelijk meer in een verpakking zit, wordt dat vaak groot aangekondigd. Bij minder inhoud blijft de melding meestal beperkt tot de kleine lettertjes.
Dat verschil voelt voor consumenten oneerlijk. Een aanbieding, voordeelverpakking of extra inhoud wordt duidelijk verkocht als voordeel. Een kleinere inhoud wordt veel minder opvallend gebracht, terwijl het financiële effect voor de klant juist negatief is.
Fabrikanten wijzen op hogere kosten
Fabrikanten geven vaak aan dat zij de inhoud verkleinen vanwege gestegen kosten. Grondstoffen, verpakkingsmateriaal, energie en transport zijn duurder geworden. Door minder product in een verpakking te doen, kunnen zij volgens eigen zeggen de winkelprijs betaalbaar houden.
Dat argument is niet per se onbegrijpelijk. Bedrijven hebben te maken met kostenstijgingen en moeten keuzes maken. Een directe prijsverhoging kan klanten afschrikken. Een kleinere verpakking kan dan aantrekkelijk lijken, omdat de verkoopprijs minder hard hoeft te stijgen.
Maar voor consumenten maakt het resultaat weinig verschil. Zij krijgen minder product voor hetzelfde geld, of betalen zelfs meer voor minder inhoud. Als dat niet duidelijk wordt uitgelegd, voelt het als een verborgen prijsverhoging.
Daar zit de kern van de discussie. Niet elke kleinere verpakking is automatisch misleiding. Maar als de verandering nauwelijks zichtbaar is en de prijs per eenheid stijgt, is transparantie noodzakelijk.
Supermarkten en fabrikanten wijzen naar elkaar
Een ander punt is de rol van de verkoopprijs. Fabrikanten zeggen regelmatig dat supermarkten uiteindelijk bepalen wat een consument betaalt. Supermarkten wijzen op hun beurt naar adviesprijzen, inkoopprijzen en leveranciers.
Voor de klant is dat onderscheid vaak niet relevant. Die ziet één product, één prijs en één verpakking in het schap. Wie verantwoordelijk is voor de uiteindelijke prijsopbouw, is aan de buitenkant niet zichtbaar.
Toch maakt dat de aanpak van krimpflatie ingewikkelder. Een fabrikant kan de inhoud verkleinen en de adviesprijs gelijk houden. Een supermarkt kan vervolgens zelf bepalen of de verkoopprijs daalt, gelijk blijft of stijgt. Als de winkelprijs niet evenredig meebeweegt, betaalt de consument meer per eenheid.
Daarom pleit de Consumentenbond niet alleen voor meer duidelijkheid op verpakkingen, maar ook voor waarschuwingen bij het schap. Dan wordt het voor consumenten zichtbaar op het moment dat zij hun keuze maken.
Politiek moet volgens bond ingrijpen
De Consumentenbond roept de politiek op om regels aan te scherpen. Fabrikanten zouden duidelijker op de verpakking moeten vermelden dat er minder in zit. Ook zouden supermarkten bij het schap kunnen waarschuwen wanneer een product kleiner is geworden.
In Frankrijk bestaan al regels waardoor supermarkten consumenten moeten informeren over krimpflatie. De Consumentenbond ziet dat als voorbeeld voor Nederland. Het doel is niet om elke prijswijziging tegen te houden, maar om consumenten eerlijker te informeren.
Meer transparantie kan ook de markt eerlijker maken. Als klanten direct zien dat een product kleiner is geworden, kunnen zij bewust kiezen of ze het nog willen kopen. Concurrenten die wel duidelijk communiceren, worden dan niet benadeeld ten opzichte van merken die een wijziging stil verwerken.
Waarom krimpflatie zo gevoelig ligt
Krimpflatie raakt consumenten omdat het speelt op een plek waar mensen dagelijks keuzes maken: de supermarkt. Boodschappen zijn de afgelopen jaren voor veel huishoudens duurder geworden. Daardoor zijn mensen gevoeliger voor elke verborgen prijsstijging.
Een kleinere verpakking voelt bovendien anders dan een gewone prijsverhoging. Bij een prijsverhoging ziet de consument direct dat iets duurder is geworden. Bij krimpflatie moet je zelf ontdekken dat je minder krijgt. Dat maakt het vertrouwen in merken en winkels kwetsbaarder.
Vooral bij vaste boodschappen kan dat wringen. Mensen kopen vaak hetzelfde merk wasmiddel, ontbijtproduct, saus, shampoo of snoep. Ze vergelijken niet elke week opnieuw de inhoud. Als die inhoud langzaam kleiner wordt, merkt een consument het soms pas laat.
Dat verklaart waarom de Consumentenbond het onderwerp blijft volgen. Krimpflatie is misschien minder zichtbaar dan inflatie, maar kan in het huishoudbudget wel degelijk meetellen.
Kiloprijs wordt steeds belangrijker
Voor consumenten blijft de kiloprijs of literprijs de beste manier om producten eerlijk te vergelijken. Die prijs staat meestal op het schapkaartje en laat zien wat je betaalt per kilo, liter, wasbeurt of stuk.
Toch is ook dat niet altijd eenvoudig. Producten worden verkocht in verschillende formaten, varianten en actieverpakkingen. Soms verandert de samenstelling of het gebruik per portie. Daardoor kan vergelijken tijd kosten, zeker bij een volle winkelwagen.
Supermarkten en fabrikanten weten dat consumenten niet altijd de tijd hebben om alles uit te rekenen. Juist daarom is duidelijke communicatie belangrijk. Als een verpakking kleiner wordt, zou dat volgens consumentenorganisaties niet alleen in kleine cijfers op de achterkant moeten staan.
Minder krimpflatie is nog geen eerlijk schap
Dat krimpflatie minder vaak voorkomt dan enkele jaren geleden, betekent niet dat consumenten gerust achterover kunnen leunen. De voorbeelden van de Consumentenbond laten zien dat de praktijk nog steeds voorkomt, soms zelfs meerdere keren bij hetzelfde product.
De discussie gaat daarom niet alleen over prijzen, maar ook over vertrouwen. Consumenten begrijpen dat producten duurder kunnen worden. Ze begrijpen ook dat bedrijven te maken hebben met hogere kosten. Maar ze willen wel kunnen zien wat ze kopen en of ze minder krijgen dan voorheen.
Voor fabrikanten en supermarkten ligt daar een duidelijke keuze. Ze kunnen wachten op strengere regels, of zelf transparanter worden. Wie de inhoud verlaagt, kan dat eerlijk melden. Dat voorkomt misschien geen kritiek, maar wel het gevoel dat de consument iets wordt onthouden.
Voorlopig blijft opletten dus nodig. Niet alleen naar de prijs, maar vooral naar de inhoud. Want in het supermarktschap zit de prijsverhoging soms niet in grotere cijfers, maar in een kleinere verpakking.
Bronnen: NOS en Consumentenbond.
