De eerste dagen van de formatiegesprekken laten een duidelijke richting zien. Waar politieke onderhandelingen vaak breed beginnen, staat dit keer één onderwerp opvallend centraal: de economie. Partijen bespreken hoe Nederland in de komende jaren zijn verdienvermogen kan versterken, welke investeringen nodig zijn en hoe financiële ruimte gecreëerd kan worden zonder dat de overheidsbegroting uit het lood raakt. Het is een verschuiving die veel verder gaat dan Haagse begrotingsregels en direct gevolgen heeft voor ondernemers, woningzoekenden en de bredere regionale ontwikkeling.
In gesprekken van de afgelopen week werd gesproken over belastingstructuur, investeringsruimte, het toekomstig klimaatbeleid en de positie van bedrijven in een wereld die economisch snel verandert. Daarmee komt een fundamentele vraag naar voren: hoe blijft Nederland economisch sterk in een tijd waarin de arbeidsmarkt krap is, verduurzaming versnelt en internationale concurrentie toeneemt?
Waarom verdienvermogen nu de focus krijgt
De nadruk op verdienvermogen komt voort uit een combinatie van economische signalen. De groei van de Nederlandse economie vlakt af, terwijl de druk op publieke uitgaven toeneemt, bijvoorbeeld door zorgkosten, klimaatopgaven en de woningbouwambitie. Tegelijkertijd moeten sectoren als bouw, techniek, energie en landbouw grote transities ondergaan. Dat vraagt investeringen, innovatie en een lange adem. Partijen willen daarom scherper onderscheiden welke uitgaven structureel zijn en welke bijdragen aan de toekomstige kracht van de economie.
Ook internationale ontwikkelingen spelen mee. Nederland wil aantrekkelijk blijven voor bedrijven die hoogwaardige banen creëren, zeker nu landen in Europa en daarbuiten actief concurreren om dezelfde investeringen. Een duidelijke economische koers moet ervoor zorgen dat ondernemingen hier willen blijven investeren in productie, technologie en duurzame oplossingen.
Meer aandacht voor regionale verschillen
Een interessant element van de formatiegesprekken is de groeiende aandacht voor regionale economieën. Waar economische groei jarenlang vooral rondom de Randstad plaatsvond, benadrukken onderhandelaars dat regio’s als Noord-Nederland, Twente en Zuid-Limburg meer ruimte moeten krijgen om hun eigen economische kracht te ontwikkelen. Dat sluit aan bij signalen van provincies en regionale ontwikkelingsmaatschappijen die al langer pleiten voor structurele investeringen in infrastructuur, innovatiecampussen en bereikbaarheid.
Voor het Noorden is die focus extra relevant. De regio ontwikkelt zich steeds sterker als hub voor duurzame energie, waterstoftechnologie en circulaire bedrijvigheid. Een nationale economische koers die investeringen stimuleert, kan deze sectoren versnellen. Ook mkb-ondernemers in handel, bouw en dienstverlening profiteren van een duidelijk beleid dat gericht is op groei en lange termijn.
Economische keuzes raken direct aan de woningmarkt
Wat opvalt is dat de formatiegesprekken over economische groei onvermijdelijk uitkomen bij de woningmarkt. Nieuwe investeringen hebben weinig effect als werknemers geen betaalbare woning kunnen vinden in de buurt van hun werk. Tegelijkertijd houdt de krapte op de woningmarkt de mobiliteit van werknemers tegen en vertraagt het bedrijven in hun groei.
De economische koers die nu wordt besproken kan de woningmarkt op verschillende manieren beïnvloeden. Een deel van de partijen wil de bouwproductie verhogen door publieke investeringen in infrastructuur en gebiedsontwikkeling. Daarnaast wordt gekeken naar een betere verdeling van uitvoeringskosten tussen Rijk, gemeenten en marktpartijen. Dit moet vooral in regio’s met groeiende werkgelegenheid helpen om sneller en betaalbaarder te bouwen.
Het beleid rondom verduurzaming speelt hierbij eveneens een rol. De bouwsector kampt met stijgende kosten voor energie en materialen waardoor nieuwbouwprojecten soms minder rendabel worden. Een duidelijk investeringsklimaat kan de effecten daarvan verzachten en zorgen voor voorspelbaarheid, iets wat opdrachtgevers en bouwbedrijven hard nodig hebben.
De positie van ondernemers in een veranderend economisch klimaat
Voor ondernemers worden de aankomende keuzes bepalend. Veel bedrijven ervaren de combinatie van personeelstekorten, toenemende regelgeving en onzekerheid over toekomstige energieprijzen. De economische focus in de formatie moet duidelijk maken hoe ondernemers ondersteund worden om te blijven groeien en innoveren. Dat kan gaan om fiscale maatregelen, investeringsaftrek of betere toegang tot financiering voor innovatieprojecten.
Er wordt ook gesproken over het versterken van samenwerking tussen overheid, onderwijs en bedrijfsleven. Zeker in sectoren met hardnekkige tekorten zoals techniek, bouw en zorg is dit cruciaal. Bedrijven geven al langer aan dat zij zonder voldoende vakmensen moeilijk kunnen opschalen. Een economisch beleid dat investeren in vaardigheden stimuleert is daarom essentieel.
Balans tussen investeren en financiële discipline
Binnen de formatie ligt een spanningsveld tussen ambitieuze investeringen en begrotingsdiscipline. Partijen willen aan de ene kant meer ruimte bieden voor toekomstgerichte uitgaven zoals duurzame energie, innovatie en woningbouw. Aan de andere kant moeten de reguliere overheidsfinanciën gezond blijven. Dit leidt tot gesprekken over nieuwe begrotingsregels waarop beter zichtbaar is welke uitgaven bijdragen aan groei en welke niet.
Voor sectoren die te maken krijgen met grote transities is die duidelijkheid welkom. Als de overheid meerjarig richting geeft, weten bedrijven waar ze op kunnen rekenen. Dat voorkomt dat projecten in energie, bouw of infrastructuur onnodig vertraagd worden door wisselend beleid.
Wat betekent dit voor de komende jaren
De uitkomsten van de formatie zijn nog niet bekend maar de toon is gezet. De economie staat centraal en de keuzes die de komende maanden gemaakt worden, zullen grote invloed hebben op het bedrijfsleven, de woningmarkt en regionale ontwikkeling. Het lijkt erop dat investeringen in innovatie, verduurzaming en infrastructuur een belangrijke rol blijven spelen. Daarnaast groeit de erkenning dat Nederland sterker staat wanneer alle regio’s mee kunnen doen.
Voor ondernemers betekent dit dat de horizon mogelijk helderder wordt. Een economisch beleid dat gericht is op groei, vakmanschap en samenwerking maakt het eenvoudiger om plannen te maken. Voor de woningmarkt kan een nationale koers helpen om tempo te maken in bouw en verduurzaming. En voor regio’s biedt het kansen om eigen economische kracht verder uit te bouwen.
De komende weken wordt duidelijk hoe deze lijn wordt uitgewerkt in concrete afspraken. Dat maakt het interessant om de formatie de komende tijd nauwlettend te blijven volgen.
Bronnen: NOS, RTL Nieuws, FD, Rijksoverheid
