Het ministerie van Defensie werkt aan plannen om het personeelsbestand aanzienlijk uit te breiden. Waar eerder werd ingezet op een groei tot 100.000 medewerkers, worden nu ambities genoemd van 200.000 mensen. Dit aantal omvat militair personeel, burgerfuncties en reservisten.
Volgens twee vakbonden is het hogere aantal genoemd door staatssecretaris Christophe van der Maat tijdens overleg met sociale partners. Andere bronnen binnen Defensie bevestigen dit. Een officiële reactie blijft uit; in een Kamerbrief die komende maandag wordt verwacht, zal de staatssecretaris toelichting geven op de plannen en hoe hij de groei wil realiseren.
Werving mogelijk volgens Zweeds model
Om het grotere aantal medewerkers te bereiken, wordt gekeken naar het Zweedse wervingsmodel. In Zweden vullen alle 17-jarigen een uitgebreide vragenlijst in over hun vaardigheden, motivatie en affiniteit met Defensie. Op basis daarvan wordt een selectie uitgenodigd voor vrijwillige fysieke en mentale testen.
Bij onvoldoende aanmeldingen kan de Zweedse overheid alsnog jongeren oproepen, wat sinds 2017 weer is toegestaan via een heringevoerde opkomstplicht. In Nederland is de dienstplicht sinds 1997 niet meer actief, al bestaat deze formeel nog wel.
Groei van reservisten en inzetbare bataljons
Op dit moment werken ongeveer 75.000 mensen bij Defensie, waaronder 8000 reservisten. Reservisten worden ingezet wanneer beroepsmilitairen worden uitgezonden of voor civiele ondersteuning. De NAVO verwacht dat Nederland reservisten inzetbaar maakt op bataljonsniveau.
Er zijn nu drie reservistenbataljons actief in Nederland. Die zijn verspreid over noord, midden en zuid en worden ingezet voor bewaking van bijvoorbeeld havens en luchthavens. Het Korps Nationale Reserve bestaat uit circa 3000 reservisten verdeeld over bataljons van ongeveer 800 personen.
Voormalig landmachtcommandant Mart de Kruif waarschuwt dat uitbreiding niet te snel moet gaan:
“Het is een balanceeract. Je kunt wel meer willen, maar de organisatie moet het wel aankunnen.”
Financiële inzet en realistische verwachtingen
Jaarlijks besteedt Defensie 260 miljoen euro aan het werven en behouden van personeel. In 2023 leverde dit een netto groei op van 4000 nieuwe krachten. Dit jaar kwamen er al 900 medewerkers bij. Of er extra geld beschikbaar komt voor de grotere ambities, wordt mogelijk duidelijk bij de Voorjaarsnota.
Eerder gaf staatssecretaris Van der Maat aan dat er nog geen noodzaak is voor een volledige dienstplicht:
“Dienstplichtsoldaten heb ik niet nodig. Wellicht als de escalatie in de wereld nog een fase verder gaat, maar vooralsnog niet.”
Bij het overnemen van het Zweedse model zullen de verplichtende onderdelen waarschijnlijk achterwege blijven. Verwacht wordt dat het invullen van de vragenlijst in eerste instantie vrijwillig blijft.
Dienstplicht op termijn niet uitgesloten
Volgens experts is het echter de vraag of vrijwillige werving voldoende is om de doelstelling van 200.000 medewerkers te halen.
“De ambitie is goed, maar er moet er wel een plan zijn. Als je zo wilt opschroeven, moet je iets verplichten,” zegt Dick Zandee van Instituut Clingendael.
Jean Debie van de Vakbond voor Burger en Militair defensiepersoneel sluit een terugkeer van de dienstplicht op termijn niet uit:
“De opkomstplicht wordt een serieuze optie als blijkt dat er onvoldoende geworven wordt op basis van vrijwilligheid.”
Toch is er ook terughoudendheid bij het herinvoeren van een verplicht systeem. Mart de Kruif stelt:
“Kijk nou maar eerst of dit werkt. Een opkomstplicht is nu toch niet realistisch gezien het beperkte aantal opleiders, plekken en beschikbaar materieel.”
Volgens hem is een groei zonder verplichting wel degelijk mogelijk:
“Ten opzichte van de Koude Oorlog zitten er nu ook meisjes bij. Daarbij is reservist zijn aantrekkelijk omdat de reistijden in Nederland beperkt zijn. Dat maakt oefeningen minder belastend.”
Bron: NOS
