Steeds meer gebruikers die mentale steun zoeken bij ChatGPT krijgen het advies om contact op te nemen met hulplijn 113. Deze hulplijn is bedoeld voor mensen met suïcidale gedachten, maar de chatbot raadt het nummer ook aan bij lichtere psychische klachten. Dat blijkt uit data-onderzoek van NOS Stories.
De organisatie achter 113 ziet sinds deze zomer een groei van bellers die ChatGPT noemen als reden om contact te zoeken.
GPT-5 verwijst vaker dan eerdere versies
In GPT-5, de nieuwste versie van het model achter ChatGPT, wordt 113 aanzienlijk vaker genoemd dan in eerdere versies. Oudere modellen verwezen minder snel of helemaal niet naar de hulplijn.
“Mensen die helemaal geen suïcidale gedachten hebben, kunnen wij eigenlijk niet helpen”, zegt Maryke Geerdink, klinisch psycholoog en hoofd hulpverlening bij 113. Volgens haar kan dat averechts werken. “Mensen zetten een stap en zoeken hulp, en meteen krijgen ze te horen dat dit niet de juiste plek is omdat ze niet aan zelfdoding denken. Dan is het risico dat ze denken: laat maar, blijkbaar is mijn probleem niet belangrijk genoeg.”
Kritiek op voorzichtig beleid
OpenAI kreeg aanvankelijk kritiek dat ChatGPT te weinig deed om gebruikers met mentale problemen te ondersteunen. Waar de chatbot eerder te weinig doorverwees, is hij nu juist erg voorzichtig geworden.
NOS Stories analyseerde honderden geautomatiseerde gesprekken en telde in totaal 11.000 antwoorden van verschillende versies van het model. De verwijzing naar 113 bleek deels afhankelijk van de vraag en van willekeurige factoren.
Ervaringen van jongeren
Ook jongeren merken de toename. Yasemin (14) vertelt dat ChatGPT haar vijf à zes keer adviseerde om 113 te bellen toen ze na de scheiding van haar ouders mentale steun zocht.
“Hij neemt alles heel letterlijk. Als je bijvoorbeeld zegt dat je het niet meer aankunt, dan vraagt hij meteen of je jezelf iets wil aandoen.” Ze heeft het advies genegeerd. “Ik schrok ervan, maar ik kon er niet zoveel mee.”
Reactie van OpenAI en risico’s van chatbots
113 Zelfmoordpreventie heeft OpenAI gevraagd om de adviezen te nuanceren. Het bedrijf liet weten dat het de feedback “zou delen met interne teams” die werken aan verbeteringen. In algemene zin stelt een woordvoerder: “We hebben de afgelopen weken maatregelen aangekondigd om tieners beter te beschermen.”
Psychologen wijzen erop dat chatbots ook voordelen kunnen hebben, zoals ondersteuning voor mensen met beginnende klachten of lange wachttijden. Tegelijkertijd waarschuwen zij dat intensief gebruik kan leiden tot minder sociaal contact en in extreme gevallen tot psychoses.
Doorverwijzingen naar 112 en huisarts
Hulpinstantie 113 benadrukt dat zij blij is met doorverwijzingen wanneer er wél sprake is van suïcidale gedachten. “En als mensen bellen die we zelf niet kunnen helpen, verwijzen we ze wel door naar een organisatie die iets kan met hun hulpvraag.”
Opvallend is dat GPT-5 ook vaak verwijst naar 112 of de huisarts, vooral bij situaties waarin sprake is van acuut gevaar. Of dit daadwerkelijk leidt tot meer oproepen naar 112 is onbekend.
Bron: NOS
