Het personeelstekort blijft voor veel Nederlandse bedrijven een hardnekkig probleem. In april 2026 gaf 64 procent van de ondernemers aan dat zij last hebben van te weinig personeel. Dat blijkt uit nieuwe cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek op basis van de Conjunctuurenquête Nederland. Bedrijven zoeken daardoor steeds vaker naar manieren om het werk anders te organiseren. Automatisering speelt daarin een steeds grotere rol.
Waar ondernemers eerder vooral probeerden personeel te vinden of aantrekkelijker te worden als werkgever, verschuift de aandacht nu nadrukkelijker naar technologie. Bedrijven investeren vaker in software, digitale processen, robotisering of andere vormen van automatisering om minder afhankelijk te worden van extra arbeidskrachten. Volgens het CBS zet 29,7 procent van alle bedrijven vanwege personeelstekort meer in op automatisering. Een jaar eerder was dat nog 24,7 procent.
Die stijging laat zien dat het tekort aan personeel niet alleen een tijdelijk probleem is, maar ook de manier waarop bedrijven werken verandert. Ondernemers kijken steeds vaker naar de vraag hoe zij met dezelfde mensen meer werk kunnen verzetten.
Personeelstekort blijft ondernemers beperken
De krapte op de arbeidsmarkt is in veel sectoren nog altijd goed voelbaar. Bedrijven hebben moeite om geschikte mensen te vinden, terwijl de vraag naar personeel hoog blijft. Dat raakt de dagelijkse bedrijfsvoering. Werk blijft langer liggen, wachttijden lopen op of ondernemers moeten keuzes maken in wat zij nog kunnen aannemen.
Voor sommige bedrijven betekent het personeelstekort dat groei wordt uitgesteld. Voor andere bedrijven gaat het om praktische problemen, zoals het rondkrijgen van roosters, het tijdig leveren van producten of het verwerken van administratief werk. Het tekort raakt daardoor niet alleen personeelsafdelingen, maar de hele organisatie.
Juist daarom zoeken bedrijven naar structurelere oplossingen. Meer mensen aannemen blijft belangrijk, maar is niet altijd haalbaar. Als het aanbod van personeel beperkt is, wordt het aantrekkelijker om processen slimmer in te richten.
Automatisering wint terrein
Automatisering kan op veel manieren worden ingezet. In de industrie kan het gaan om robots, automatische controles of machines die bepaalde productiestappen overnemen. In de zakelijke dienstverlening gaat het vaker om software, automatische rapportages, digitale klantdossiers of AI-ondersteuning. In handel en logistiek kan automatisering helpen bij voorraadbeheer, planning en orderverwerking.
De reden achter die ontwikkeling is duidelijk. Bedrijven willen voorkomen dat hun capaciteit volledig afhankelijk blijft van het aantal mensen dat zij kunnen vinden. Door terugkerend werk te automatiseren, kan personeel zich richten op taken waar menselijke kennis, ervaring of contact belangrijker is.
Dat betekent niet dat technologie het personeel zomaar vervangt. In veel gevallen ondersteunt automatisering vooral het bestaande werk. Denk aan minder handmatige administratie, sneller plannen of minder fouten in herhalende processen. Toch kan dat voor bedrijven al een groot verschil maken.
Grote bedrijven zetten sneller stappen
Het CBS ziet duidelijke verschillen naar bedrijfsomvang. Van de grote bedrijven, met 250 of meer werkzame personen, zet 40,4 procent meer in op automatisering door personeelstekort. Bij middelgrote bedrijven is dat 28,1 procent. Bij kleine bedrijven gaat het om 20,1 procent.
Dat verschil is goed te verklaren. Grote bedrijven hebben vaker de middelen, kennis en schaalgrootte om te investeren in nieuwe systemen. Zij beschikken ook vaker over eigen ICT-afdelingen of specialisten die veranderingen kunnen begeleiden. Daardoor kunnen zij automatisering sneller invoeren en breder uitrollen.
Bij kleine bedrijven ligt dat anders. Daar is de investering relatief groter en is er vaak minder tijd om nieuwe systemen te onderzoeken of in te voeren. Bovendien is het werk in kleinere ondernemingen soms persoonlijker of minder makkelijk te standaardiseren. Daardoor kiezen kleine bedrijven vaker voor een andere oplossing: het beperken van productie of aanbod.
Volgens het CBS geeft 20,1 procent van de kleine bedrijven aan dat zij door het personeelstekort hun productie of aanbod beperken. Dat is net zo hoog als het aandeel kleine bedrijven dat meer inzet op automatisering. Bij grote bedrijven ligt dat anders: daar beperkt 8,7 procent de productie of het aanbod.
ICT-sector loopt voorop
Niet iedere sector automatiseert in hetzelfde tempo. De informatie- en communicatiesector loopt duidelijk voorop. In deze bedrijfstak geeft 44,1 procent van de bedrijven aan meer in te zetten op automatisering vanwege personeelstekort. Een jaar eerder was dat nog 28,5 procent.
Dat is niet verrassend. Bedrijven in deze sector werken al veel met digitale systemen en hebben vaak de kennis in huis om automatisering toe te passen. Tegelijkertijd is juist daar de vraag naar specialisten groot. Denk aan softwareontwikkelaars, data-analisten, cybersecurityspecialisten en systeembeheerders. Automatisering is in deze sector dus zowel logisch als noodzakelijk.
Ook in de zakelijke dienstverlening wordt automatisering vaak genoemd. Daar gaat het om 35,6 procent van de bedrijven. In de groothandel en handelsbemiddeling is dat 32,4 procent en in de bouw 31,1 procent. In de industrie noemt 29,1 procent automatisering als reactie op personeelstekort.
In vrijwel alle bedrijfstakken neemt de inzet op automatisering toe. Alleen in cultuur, sport en recreatie daalde het aandeel bedrijven dat dit noemt. Daar gaf 13,1 procent van de bedrijven in april 2026 aan meer te automatiseren, tegenover 17,7 procent een jaar eerder.
Bouw blijft vooral inzetten op aantrekkelijk werk
Hoewel automatisering belangrijker wordt, blijft het aantrekkelijker maken van werk in sommige sectoren een belangrijke maatregel. Dat geldt vooral voor de bouw. In de bouwnijverheid geeft 34 procent van de bedrijven aan dat zij proberen het werk aantrekkelijker te maken voor personeel.
Dat past bij de aard van de sector. Veel werkzaamheden op de bouwplaats blijven afhankelijk van vakmensen. Machines, planningstools en prefab oplossingen kunnen helpen, maar vervangen niet zomaar timmerlieden, metselaars, installateurs, uitvoerders en andere vakmensen. Daarom blijven arbeidsvoorwaarden, opleiding, veiligheid, werkdruk en behoud van personeel belangrijk.
De cijfers laten daarmee zien dat er niet één oplossing is voor personeelstekort. In de ene sector kan automatisering veel werk uit handen nemen, terwijl in een andere sector vooral betere organisatie en aantrekkelijker werkgeverschap nodig blijven.
Productiviteit wordt steeds belangrijker
Het tekort aan personeel maakt productiviteit een belangrijker thema. Als bedrijven onvoldoende mensen kunnen vinden, moeten zij kijken hoe zij meer kunnen doen met de mensen die er al zijn. Volgens het CBS neemt ruim drie kwart van de ondernemers maatregelen om de productiviteit binnen het bedrijf te verhogen.
De meest genoemde maatregel is investeren in technologie en automatisering. In totaal noemt 40,4 procent van de bedrijven dit. Bij grote bedrijven ligt dat aandeel met 53,2 procent nog aanzienlijk hoger. Bij middelgrote bedrijven gaat het om 39,8 procent en bij kleine bedrijven om 28 procent.
Bijna even vaak noemen ondernemers efficiëntere werkprocessen. Dat doet 39,3 procent van de bedrijven. Daarbij kan het gaan om betere planning, minder dubbel werk, sneller administratief verwerken of het slimmer indelen van taken. Vaak versterken automatisering en procesverbetering elkaar. Een nieuw systeem werkt pas goed als ook de werkwijze eromheen klopt.
Scholing blijft nodig
Automatisering vraagt ook iets van medewerkers. Nieuwe systemen, digitale hulpmiddelen en AI-toepassingen leveren niet vanzelf resultaat op. Mensen moeten ermee kunnen werken en begrijpen hoe de technologie hun werk verandert.
Daarom investeren bedrijven ook in training en ontwikkeling. Volgens het CBS noemt 22,9 procent van de bedrijven scholing en ontwikkelingsprogramma’s als maatregel om de productiviteit te verhogen. Vooral grote bedrijven doen dit relatief vaak.
Dat is belangrijk, omdat automatisering anders juist voor vertraging kan zorgen. Als medewerkers onvoldoende worden meegenomen, ontstaan fouten, weerstand of extra werkdruk. De succesvolle inzet van technologie hangt dus niet alleen af van de software of machine zelf, maar ook van begeleiding, uitleg en praktische toepasbaarheid.
Personeelstekort maakt verbeteren soms juist moeilijk
Opvallend is dat het personeelstekort niet alleen een reden is om productiever te worden, maar ook een belemmering vormt. Volgens het CBS noemt 30 procent van de bedrijven een gebrek aan personeel als belangrijkste obstakel bij het verhogen van de productiviteit.
Dat klinkt tegenstrijdig, maar is herkenbaar. Bedrijven die al moeite hebben om de dagelijkse operatie draaiende te houden, hebben vaak weinig tijd over om nieuwe systemen te testen of processen opnieuw in te richten. Verbeteren vraagt aandacht, terwijl juist die aandacht schaars is.
Ook economische onzekerheid speelt mee. 27 procent van de bedrijven noemt externe factoren, zoals economische onzekerheid, als belemmering. Daarnaast noemt 14 procent hoge kosten. Zeker voor kleinere ondernemers kan een investering in automatisering daardoor lastig zijn, ook als zij de voordelen wel zien.
Kleine bedrijven hebben praktische oplossingen nodig
Voor het midden- en kleinbedrijf hoeft automatisering niet altijd groot of ingewikkeld te zijn. Juist eenvoudige digitale stappen kunnen veel verschil maken. Denk aan automatische facturatie, online afspraken, voorraadsoftware, planningstools of klantbeheersystemen.
Toch is de drempel voor kleine bedrijven vaak hoger. Er is minder tijd om systemen uit te zoeken, minder budget om fouten te maken en minder ruimte om medewerkers vrij te spelen voor invoering. Daardoor blijft automatisering voor sommige ondernemers iets dat wel nodig voelt, maar steeds wordt doorgeschoven.
De CBS-cijfers maken duidelijk dat kleine bedrijven extra kwetsbaar zijn als personeel schaars blijft. Zij hebben minder vaak de middelen om snel te automatiseren en moeten daardoor vaker hun aanbod beperken. Dat kan gevolgen hebben voor omzet, groei en werkdruk.
Arbeidsmarkt verandert door technologie
De groeiende inzet op automatisering betekent niet dat de vraag naar personeel verdwijnt. Wel verandert de vraag. Bedrijven hebben nog steeds mensen nodig, maar vaker met andere vaardigheden. Digitale kennis, procesmatig denken en het kunnen werken met systemen worden belangrijker.
Dat geldt niet alleen voor ICT-bedrijven. Ook in de bouw, logistiek, industrie, handel en dienstverlening krijgen medewerkers steeds vaker te maken met digitale hulpmiddelen. Technologie schuift daardoor langzaam op van ondersteunend middel naar vast onderdeel van het werk.
Voor werkgevers ligt daar een dubbele opdracht. Zij moeten investeren in technologie, maar ook in mensen. Alleen dan kan automatisering helpen om het personeelstekort te verzachten zonder dat het leidt tot extra druk of onzekerheid op de werkvloer.
Conclusie
Door het aanhoudende personeelstekort zetten Nederlandse bedrijven steeds vaker in op automatisering. Bijna twee derde van de bedrijven ervaart krapte en bijna 30 procent kiest mede daarom voor meer technologie, digitale processen of robotisering. Vooral grote bedrijven en de informatie- en communicatiesector lopen daarin voorop.
Automatisering is daarmee geen luxeproject meer, maar steeds vaker een praktische reactie op een arbeidsmarkt waar personeel moeilijk te vinden is. Tegelijkertijd blijft de invoering ervan ongelijk verdeeld. Grote bedrijven hebben meer mogelijkheden, terwijl kleine bedrijven vaker tegen tijd, kosten en capaciteit aanlopen.
De komende jaren zal de vraag niet alleen zijn hoeveel personeel bedrijven kunnen aantrekken, maar ook hoe slim zij hun werk organiseren. Technologie kan daarbij helpen, maar alleen als systemen, processen en medewerkers goed op elkaar aansluiten.
Bron: CBS
