Recente wijnen uit Europa bevatten opvallend hoge concentraties trifluorazijnzuur (TFA), een chemische stof die behoort tot de groep PFAS. Dat blijkt uit onderzoek van het Pesticide Action Network Europe. De onderzoekers troffen in de meeste onderzochte wijnen “alarmerend” hoge niveaus van TFA aan.
PFAS-chemicaliën, ook wel bekend als forever chemicals, zijn nauwelijks afbreekbaar en hopen zich op in mensen, dieren en planten. “TFA is de kleinste van deze stoffen en dat betekent dat het niet goed hecht aan materialen,” aldus Gabriel Sigmund, universitair docent milieutechnologie aan Wageningen University & Research. “En omdat het een PFAS is en niet afbreekt, kan het overal terechtkomen en verdwijnt het niet.”
Stijgende TFA-concentraties sinds 1988
Tijdens het onderzoek zijn 49 wijnen uit tien Europese landen geanalyseerd. Wijnen van vóór 1988 vertoonden geen sporen van TFA. Vanaf 1988 tot 2010 stegen de concentraties licht naar 21 microgram per liter. In wijnen geoogst na 2010 was sprake van een sterke toename, met gemiddelde concentraties van 121 microgram per liter.
Opvallend is dat biologische wijnen over het algemeen minder TFA bevatten dan conventionele wijnen. Nederlandse wijnen zijn in dit onderzoek niet meegenomen.
Verband met pesticidengebruik
Hoewel Gabriel Sigmund zelf niet betrokken was bij het onderzoek, herkent hij de problematiek uit eerdere studies naar TFA in grondwater. “In de wijnen zijn zeer hoge concentraties TFA gevonden in recentere monsters. Daarbij zijn er verschillen tussen biologische en conventionele wijnen. Dat wijst op de mogelijkheid dat een substantieel deel van de gevonden stoffen gerelateerd is aan pesticiden,” stelt hij.
Ook wijnboer Ilja Gort wijst naar het gebruik van pesticiden. “Hoe slechter het met het milieu gaat, hoe meer pesticiden er nodig zijn. Door de klimaatveranderingen spuiten boeren steeds meer pesticiden om schimmel tegen te gaan, anders houden ze geen druif over.” Gort pleit voor een verbod: “Het enige dat helpt is om die pesticiden gewoon keihard te verbieden.”
Gezondheidsrisico’s nog niet volledig duidelijk
Het onderzoek wordt door Sigmund als “waardevol” bestempeld. Hij benadrukt dat de ouderdom van wijn goed te herleiden is, waardoor een duidelijke toename van TFA in de tijd zichtbaar is.
Over de gezondheidsimpact bestaat nog onzekerheid. “Als we kijken naar de grenswaarden voor TFA in drinkwater, dan liggen die vele malen lager dan de concentraties die in sommige wijnen zijn gevonden. Enige bezorgdheid is dus wel terecht,” aldus Sigmund. Tegelijkertijd wijst hij erop dat ook ethanol, aanwezig in wijn, een giftige stof is.
Sigmund vervolgt: “We weten ook dat TFA enigszins schadelijk kan zijn voor de lever en dat het mogelijk de voortplantingsorganen bedreigt. Maar dat zijn vroege conclusies, dus helemaal zeker is dat nog niet. Omdat de stof niet afbreekbaar is, moeten we het risico niet nemen en gewoon stoppen met het gebruik van pesticiden die TFA als afbraakproduct hebben.”
Kritiek op conclusies van het onderzoek
Niet iedereen is overtuigd van de schuld van de wijnbouwsector. Wijnboer Ilja Gort benadrukt: “Ik ben erop tegen dat ze de wijnbouw als pispaal nemen.” Volgens hem ligt de oorsprong eerder bij de verpakkingsindustrie en Chemours, die PFAS produceren en daarmee bijdragen aan vervuiling van grond- en drinkwater.
Ook Ronald de Groot van wijnmagazine Perswijn heeft kanttekeningen. “De onderzoekers zeggen dat het gehalte PFAS gelieerd is aan pesticiden. Dat kun je uit de onderzoeksresultaten niet afleiden.”
De Groot wijst erop dat de hoeveelheden TFA in wijn laag zijn. “Een wetenschapper heeft uitgerekend dat je tweehonderd glazen wijn op een dag moet drinken om aan de dagelijkse limiet TFA te komen die door Europese organisaties is vastgesteld.”
Bron: NOS
