donderdag, november 19, 2026
6.8 C
Groningen

ACM onderzoekt bouwsector: wat betekent dit voor aannemers?

De Nederlandse bouwsector heeft de komende jaren de handen vol aan nieuwe woningen, renovaties en het onderhoud van wegen, bruggen en viaducten. Voor aannemers biedt dat volop werk, maar de grote vraag brengt volgens toezichthouder Autoriteit Consument & Markt (ACM) ook risico’s met zich mee. Wanneer bouwbedrijven meer opdrachten krijgen dan zij kunnen uitvoeren, kan de verleiding ontstaan om onderling afspraken te maken over prijzen of de verdeling van projecten. De ACM gaat daarom uitgebreider onderzoeken hoe de concurrentie in de bouwsector ervoor staat.

De aankondiging werd maandag 16 november bekendgemaakt. Een gespecialiseerd team van tien tot vijftien onderzoekers gaat de komende tijd met aannemers en opdrachtgevers in gesprek. Daarbij wordt gekeken naar de manier waarop aanbestedingen verlopen, hoeveel concurrentie er nog is en of bedrijven zich aan de mededingingsregels houden.

Opvallend is dat er volgens ACM-bestuursvoorzitter Martijn Snoep geen concrete aanwijzingen zijn dat de grootschalige bouwfraude van 25 jaar geleden zich herhaalt. Wel ontvangt de toezichthouder nog altijd signalen van verboden afspraken bij kleinere projecten. Juist nu Nederland voor grote bouw- en infrastructuuropgaven staat, wil de ACM voorkomen dat opdrachtgevers onnodig hoge prijzen betalen.

Volle orderboeken veranderen de verhoudingen in de bouw

Voor veel bouwbedrijven is een goedgevulde orderportefeuille doorgaans positief nieuws. Toch kan een markt waarin vrijwel iedereen voldoende werk heeft ook nadelen hebben.

Een gemeente die een weg wil laten vernieuwen, vraagt bijvoorbeeld meerdere aannemers om een offerte uit te brengen. Wanneer veel bedrijven al maanden vooruit zijn volgepland, kan het lastig worden om voldoende inschrijvingen te krijgen.

Dat betekent niet automatisch dat er iets misgaat. Een aannemer mag zelf besluiten niet op een opdracht in te schrijven of een hogere prijs te vragen wanneer zijn capaciteit beperkt is. Het wordt anders wanneer concurrerende bedrijven onderling gaan afstemmen wie welke opdracht krijgt.

Een onderneming kan bijvoorbeeld besluiten een project aan een concurrent over te laten in ruil voor een vergelijkbare afspraak bij een volgende aanbesteding. Ook komt het voor dat bedrijven vooraf afspreken welke inschrijfprijzen zij hanteren, zodat één partij vrijwel zeker als winnaar uit de bus komt.

Voor de opdrachtgever lijkt er dan sprake van concurrentie, terwijl de uitkomst feitelijk al is bepaald.

De ACM wil onderzoeken in hoeverre de huidige marktomstandigheden dergelijke praktijken in de hand kunnen werken. Daarbij kijkt de toezichthouder niet uitsluitend naar aannemers, maar ook naar de manier waarop overheden en andere opdrachtgevers hun aanbestedingen organiseren.

Eerdere prijsafspraken leidden tot boetes voor aannemers

Dat verboden afspraken nog steeds voorkomen, bleek eerder dit jaar bij een aanbesteding voor werkzaamheden in de grond-, weg- en waterbouw.

Drie bouwbedrijven hadden onderling hun inschrijfprijzen afgestemd en bepaald wie een gemeentelijke opdracht zou winnen. Het ging om Bouwhuis, Timmerhuis en Van Gelder, die betrokken waren bij een wegenproject voor de gemeente Ommen.

De ACM legde in juni 2026 boetes op aan twee van de drie ondernemingen. Timmerhuis moest 30.000 euro betalen en Bouwhuis kreeg een boete van 15.500 euro. Van Gelder ontving geen boete, omdat het bedrijf de verboden afspraken als eerste bij de toezichthouder had gemeld en daardoor in aanmerking kwam voor clementie.

De totale aanneemsom van het project bedroeg 153.250 euro. Daarmee laat de zaak zien dat het niet uitsluitend om grote infrastructurele projecten hoeft te gaan. Ook bij relatief beperkte gemeentelijke opdrachten kunnen prijsafspraken financiële gevolgen hebben.

Bij ernstige overtredingen kunnen de boetes veel verder oplopen. Afhankelijk van de omstandigheden kan de ACM boetes opleggen die worden berekend op basis van de omzet van een onderneming.

Voor aannemers is het daarom belangrijk om te weten waar de grens ligt tussen toegestaan samenwerken en het onderling beïnvloeden van de concurrentie.

Samenwerken mag, maar niet om de concurrentie uit te schakelen

In de bouw is samenwerking tussen bedrijven heel gebruikelijk. Een aannemer schakelt onderaannemers in, verschillende specialisten werken samen aan een project en bij grote aanbestedingen schrijven ondernemingen soms gezamenlijk in.

Dergelijke samenwerkingsvormen zijn niet automatisch verboden. Soms zijn ze zelfs noodzakelijk om een opdracht goed te kunnen uitvoeren.

Een middelgroot bouwbedrijf beschikt bijvoorbeeld niet altijd over alle kennis, machines en medewerkers om zelfstandig een omvangrijk infrastructuurproject aan te nemen. Door samen te werken met een gespecialiseerde partij kan zo’n opdracht toch binnen bereik komen.

Het verschil zit vooral in het doel en de gevolgen van de samenwerking.

Wanneer ondernemingen samen een project uitvoeren omdat zij elkaar aanvullen, kan dat onder voorwaarden binnen de mededingingsregels passen. Maar als twee concurrenten afzonderlijk prima een opdracht kunnen uitvoeren en uitsluitend samenwerken om hun prijzen af te stemmen of andere inschrijvers buiten spel te zetten, ontstaat een ander verhaal.

Ook informele afspraken kunnen problemen opleveren. Bouwbedrijven hoeven niet daadwerkelijk een contract te ondertekenen om het kartelverbod te overtreden. Een mondelinge afspraak over inschrijfprijzen of een onderlinge verdeling van klanten kan al voldoende zijn.

Voor ondernemers die regelmatig met dezelfde partijen samenwerken, is dat een belangrijk aandachtspunt. Goede zakelijke relaties zijn vanzelfsprekend toegestaan, maar informatie over toekomstige inschrijfprijzen en concurrentiegevoelige plannen vraagt om voorzichtigheid.

Ook grote overnames worden kritisch bekeken

De aandacht voor concurrentie in de bouw blijkt niet alleen uit het nieuwe marktonderzoek. Op dezelfde dag maakte de ACM bekend dat HAL Investments de Nederlandse activiteiten van VolkerWessels onder voorwaarden mag overnemen.

HAL is ook eigenaar van Boskalis. Daarmee zou een grote combinatie ontstaan van ondernemingen die actief zijn in bouw en infrastructuur.

Volgens de ACM kan de overname doorgaan, maar moeten verschillende bedrijfsonderdelen op het gebied van asfaltproductie en freeswerkzaamheden worden verkocht. Daarnaast blijft een onderneming die zich bezighoudt met de winning en levering van zand buiten de overname.

Die voorwaarden moeten voorkomen dat opdrachtgevers na de overname met onvoldoende concurrentie te maken krijgen.

Het besluit laat zien hoe belangrijk de beschikbaarheid van verschillende aanbieders is. Wanneer slechts enkele grote partijen bepaalde werkzaamheden kunnen uitvoeren, kan dat gevolgen hebben voor de prijzen en de mogelijkheden van kleinere aannemers om aan projecten deel te nemen.

Ook de manier waarop opdrachten worden aanbesteed, speelt daarbij een rol. Grote en ingewikkelde projecten vragen vaak om een combinatie van verschillende specialismen. Door opdrachten anders in te delen of bepaalde onderdelen afzonderlijk aan te besteden, kunnen mogelijk meer ondernemingen meedingen.

Wat betekent het onderzoek voor bouwbedrijven in Noord-Nederland?

In Groningen, Drenthe en Friesland zijn veel ondernemingen actief in woningbouw, renovatie, civiele techniek en infrastructuur. Naast grote landelijke aannemers spelen regionale bouwbedrijven en gespecialiseerde onderaannemers een belangrijke rol bij het uitvoeren van projecten.

Juist in deze markt zijn persoonlijke contacten en langdurige samenwerkingen gebruikelijk. Ondernemers kennen elkaar, werken regelmatig aan dezelfde projecten en schakelen elkaar in wanneer specifieke expertise nodig is.

Daar hoeft niets mis mee te zijn. Het kan zelfs bijdragen aan een efficiënte uitvoering van opdrachten. Wel moeten bedrijven voorkomen dat zulke contacten uitmonden in verboden afspraken over prijzen, klanten of de verdeling van werk.

De personeelskrapte maakt de situatie extra interessant. Bouwbedrijven kunnen niet onbeperkt nieuwe opdrachten aannemen wanneer er onvoldoende vakmensen beschikbaar zijn. Daardoor moeten ondernemers voortdurend keuzes maken over de projecten waarop zij inschrijven.

Dat is een normale bedrijfseconomische afweging. Problematisch wordt het pas wanneer concurrerende ondernemingen die keuzes onderling gaan afstemmen om de markt te verdelen.

Voor regionale opdrachtgevers is de ontwikkeling eveneens relevant. Gemeenten en andere publieke organisaties hebben belang bij voldoende inschrijvingen en eerlijke concurrentie. Wanneer bepaalde opdrachten structureel nauwelijks belangstelling trekken, kan het verstandig zijn te onderzoeken of de aanbesteding beter kan aansluiten op de mogelijkheden van de markt.

Het ACM-onderzoek kan daardoor ook inzicht opleveren in problemen die niet uitsluitend bij aannemers liggen.

Bouwend Nederland steunt onderzoek naar eerlijke concurrentie

Brancheorganisatie Bouwend Nederland heeft positief gereageerd op de aankondiging van de ACM.

Voorzitter Arno Visser benadrukt dat prijsafspraken niet thuishoren in een sector waarin eerlijke concurrentie belangrijk is. Volgens de organisatie moet Nederland de komende jaren fors investeren in onder meer wegen, bruggen en sluizen, waarbij het geld zo goed mogelijk moet worden besteed.

Tegelijkertijd is het belangrijk om onderscheid te blijven maken tussen mogelijke risico’s en daadwerkelijk vastgestelde overtredingen.

Dat de ACM de bouwsector uitgebreider onderzoekt, betekent niet dat bouwbedrijven op grote schaal frauderen. De toezichthouder wil juist meer inzicht krijgen in de huidige verhoudingen en voorkomen dat de marktomstandigheden ruimte bieden voor verboden afspraken.

Het gespecialiseerde bouwteam verwacht in de loop van 2027 met bevindingen te komen. Op basis daarvan kan de ACM aanbevelingen doen aan aannemers, aanbestedende diensten en overheden.

Niet alleen aannemers hebben invloed op eerlijke aanbestedingen

De komende jaren staat Nederland voor een omvangrijke bouwopgave. Woningen moeten worden gebouwd, bestaande infrastructuur vraagt onderhoud en diverse projecten die jarenlang zijn uitgesteld, moeten alsnog worden uitgevoerd.

Daarvoor zijn voldoende bouwbedrijven nodig die bereid en in staat zijn om opdrachten aan te nemen.

Wanneer projecten te groot, ingewikkeld of risicovol worden aangeboden, kan het aantal geïnteresseerde aannemers afnemen. Dat hoeft niet te betekenen dat bedrijven verboden afspraken maken, maar kan wel leiden tot minder concurrentie en hogere prijzen.

Het nieuwe onderzoek biedt daarom ook een kans om te kijken hoe aanbestedingen aantrekkelijker kunnen worden voor een bredere groep ondernemingen.

Voor kleinere en middelgrote aannemers kan dat gunstig uitpakken. Als opdrachten beter worden afgestemd op de beschikbare capaciteit en specialismen, ontstaat mogelijk meer ruimte om zelfstandig of in passende samenwerkingsverbanden mee te dingen.

De ACM wil met haar onderzoek vooral duidelijk krijgen hoe de bouwmarkt functioneert in een periode waarin het werk zich opstapelt. De ervaringen van aannemers en opdrachtgevers zullen daarbij een belangrijke rol spelen.

Voor bouwbedrijven verandert er voorlopig niets aan de bestaande mededingingsregels. Zelfstandig offertes opstellen en zorgvuldig omgaan met informatie van concurrenten blijven de uitgangspunten.

Want juist wanneer de vraag naar bouwcapaciteit groot is, wordt duidelijk hoe belangrijk gezonde concurrentie blijft. Niet alleen voor opdrachtgevers die een eerlijke prijs willen betalen, maar ook voor ondernemers die op eigen kracht opdrachten willen binnenhalen en hun bedrijf verder willen ontwikkelen.

Bronnen: ACM, NOS, PIANOo en Bouwend Nederland.

Recente publicaties

Truckwash Gieten maakt uw voertuig gegarandeerd brandschoon

Aan de rand van Gieten, op een goed bereikbare...

Joel BV toonaangevende Saab- en Volvo-specialist in Groningen

In het hart van Groningen, aan de autoboulevard met...

Last van plaagdieren? Hebbuzz helpt u er graag op milieuvriendelijke wijze van af

In elk huis en iedere plek kan het gebeuren...

InDiv Solutions: bouwen aan digitale rust in een drukke online wereld

Aan de Nijbracht in Emmen, waar kantoren en werkplaatsen...

Het Balanskantoor ontzorgt jou en je onderneming op administratief, financieel en fiscaal gebied

Wie als ondernemer wil groeien, kan niet zonder overzicht...

Gerelateerde artikelen