Sinds de coronacrisis leggen veel Nederlandse gemeenten aanzienlijk minder strafkortingen op aan mensen met een bijstandsuitkering. Uit gegevens van de tien grootste gemeenten blijkt dat deze terughoudende aanpak de afgelopen jaren structureel is geworden.
Halvering sinds 2020
Voor de coronacrisis werden jaarlijks ruim 6500 bijstandsverlagingen opgelegd. In 2020 halveerde dat aantal, mede doordat trajecten tijdelijk stil kwamen te liggen. In de jaren daarna bleef het aantal maatregelen rond de 3000 per jaar. Gemeenten keren jaarlijks aan ongeveer 174.000 mensen bijstand uit, goed voor 4,7 procent van de bevolking.
Redenen voor verlaging
Bijstandsverlagingen kunnen worden toegepast als iemand niet voldoet aan de verplichtingen, zoals onvoldoende solliciteren, weigeren mee te werken aan een onderzoek of het verrichten van zwart werk. Volgens de wet kan een korting ook volgen wanneer iemand te snel geld uitgeeft of te veel spaart.
Meer nadruk op menselijke maat
Sinds de invoering van de Participatiewet in 2015 lag de focus sterk op activering richting werk. Voor veel mensen, zoals mensen met een beperking of na ingrijpende persoonlijke omstandigheden, bleek dit niet altijd haalbaar. Het ministerie van Sociale Zaken concludeerde eind 2023 dat de wet “niet voor iedereen werkt zoals dit zou moeten”.
Veranderende houding
Volgens Nibud is er de laatste jaren meer begrip voor mensen met financiële problemen. De coronacrisis, de energiecrisis en het toeslagenschandaal hebben bijgedragen aan een omslag in denken. “Er wordt meer uitgegaan van vertrouwen, in plaats van wantrouwen,” aldus Nibud.
Verschillen tussen gemeenten
Omdat er geen landelijke richtlijn is, lopen de aanpakken uiteen. In Amsterdam en Tilburg wordt een verlaging soms gespreid over meerdere maanden om te voorkomen dat inwoners direct in financiële problemen raken. Bovendien is het aandeel waarschuwingen in plaats van daadwerkelijke kortingen sterk toegenomen, met name in Amsterdam.
Afname in grote steden
Rotterdam en Den Haag legden voorheen de meeste strafkortingen op, maar juist daar is het aantal maatregelen het sterkst gedaald. Ook gemeenten als Nijmegen, Almere en Breda zijn sinds corona terughoudender geworden. In andere steden is het effect minder groot, al is ook daar sprake van een dalende trend.
Bron: NOS
