dinsdag, november 17, 2026
3.1 C
Groningen

AI verandert hoe we winkelen: wat betekent dit voor ondernemers?

Een nieuwe winterjas, een televisie of een cadeau voor de feestdagen. Wie iets wil kopen, hoeft tegenwoordig niet meer zelf tientallen websites te bezoeken om producten en prijzen te vergelijken. Een vraag aan ChatGPT of een andere AI-assistent kan al voldoende zijn om binnen enkele seconden een aantal passende suggesties te krijgen. Dat gemak verandert het koopgedrag van consumenten, maar heeft ook gevolgen voor de bedrijven die hun producten proberen te verkopen. Want wat gebeurt er wanneer een chatbot bepaalt welke winkels een klant überhaupt nog te zien krijgt?

Die vraag wordt steeds belangrijker voor Nederlandse ondernemers. Uit onderzoek van Deloitte blijkt dat inmiddels 55 procent van de Nederlandse consumenten weleens kunstmatige intelligentie gebruikt tijdens het winkelen. Dat varieert van het zoeken naar een geschikt product tot het vergelijken van prijzen en het beoordelen van verschillende merken. De ontwikkeling gaat snel en zorgt ervoor dat winkeliers opnieuw moeten nadenken over hun online zichtbaarheid.

Waar bedrijven jarenlang vooral probeerden hoog in Google te verschijnen, ontstaat nu een extra uitdaging. Niet alleen de zoekmachine moet hun aanbod kunnen vinden, ook AI-systemen moeten begrijpen wat een onderneming verkoopt en waarom juist dat product interessant kan zijn voor een bepaalde klant.

De klant begint zijn zoektocht steeds vaker bij AI

Een consument die een nieuwe wasmachine zoekt, begint zijn zoektocht misschien niet meer met het invoeren van een merknaam in Google. In plaats daarvan stelt hij een vraag aan een chatbot. Welke wasmachine is geschikt voor een gezin met vier kinderen, heeft een laag energieverbruik en kost maximaal 700 euro?

Een AI-assistent kan vervolgens rekening houden met verschillende wensen, eigenschappen van producten vergelijken en een beperkt aantal suggesties geven. Valt een bepaald model af vanwege de prijs of het energieverbruik, dan kan de consument eenvoudig doorvragen.

Dat is een andere manier van winkelen dan het bekijken van afzonderlijke webshops of vergelijkingssites. De consument hoeft minder informatie zelf te verzamelen, omdat de AI-assistent een groot deel van het uitzoekwerk overneemt.

Hoe groot die verandering inmiddels is, blijkt uit het Europese onderzoek van Deloitte dat afgelopen zomer werd gepubliceerd. Onder 13.500 ondervraagde consumenten uit vijftien Europese landen had 56 procent minstens eenmaal AI gebruikt bij het winkelen. Van de Europese consumenten die AI hiervoor inzetten, gebruikt 57 procent de technologie om producten te vergelijken.

Voor Nederland deed een groep van ongeveer duizend consumenten mee aan het onderzoek. Van hen gaf 44 procent aan vertrouwen te hebben in informatie van AI-tools. Tegelijkertijd vond 29 procent het advies van winkelpersoneel waardevoller.

Dat betekent niet dat consumenten massaal afscheid nemen van fysieke winkels. Het laat vooral zien dat de oriëntatie voorafgaand aan een aankoop verandert. Tegen de tijd dat iemand een webshop bezoekt of een winkel binnenloopt, kan de keuze voor een bepaald merk of product al grotendeels zijn gemaakt.

Een winkel kan verdwijnen uit het koopadvies zonder dat de website verandert

Voor ondernemers zit de grootste verandering mogelijk niet eens in de technologie zelf, maar in de manier waarop klanten hun keuze maken.

Bij een traditionele zoekopdracht krijgt de consument verschillende websites te zien. Een winkel kan daarbij bezoekers aantrekken met een goede positie in Google, advertenties of een aantrekkelijke productomschrijving.

Een AI-assistent presenteert informatie anders. In plaats van een lange lijst met zoekresultaten krijgt de gebruiker vaak een samenvatting, een vergelijking of enkele aanbevolen producten. Welke bedrijven daarin worden genoemd, kan afhangen van de gestelde vraag, de beschikbare informatie en het gebruikte AI-systeem.

Daardoor kan een webshop die uitstekend vindbaar is in Google toch ontbreken in een AI-antwoord. Andersom kan een gespecialiseerde onderneming juist onder de aandacht komen omdat haar assortiment bijzonder goed aansluit op een specifieke vraag.

Jesse Weltevreden, lector Digital Commerce aan de Hogeschool van Amsterdam, wees afgelopen weekend in een artikel van de NOS op deze ontwikkeling. Volgens hem moeten winkeliers zich nadrukkelijk gaan bezighouden met hun zichtbaarheid binnen AI-systemen.

Dat vraagt om een andere kijk op online marketing. Een winkelier wil niet alleen dat potentiële klanten zijn website kunnen vinden, maar ook dat een AI-assistent voldoende informatie heeft om zijn producten als relevante optie mee te nemen.

Daarbij ontstaat een extra onzekerheid. Een ondernemer kan niet zelf bepalen welke aanbevelingen een chatbot doet. Bovendien hoeft dezelfde vraag bij verschillende AI-systemen niet tot dezelfde uitkomst te leiden.

Duidelijke productinformatie wordt steeds belangrijker

Hoe kan een winkelier zich daarop voorbereiden? Een eerste aandachtspunt is de informatie die op de eigen website staat.

Een productomschrijving met alleen een merknaam, artikelnummer en korte verkooptekst geeft relatief weinig inzicht in de eigenschappen van een product. Voor klanten is dat soms al lastig, maar ook systemen die producten moeten vergelijken hebben baat bij duidelijke informatie.

Denk aan afmetingen, materiaalgebruik, toepassingsmogelijkheden, energieverbruik, garantievoorwaarden en levertijden. Bij kleding kunnen pasvorm en maatvoering belangrijk zijn, terwijl bij technische producten juist specificaties en compatibiliteit doorslaggevend kunnen zijn.

Een klant die bijvoorbeeld zoekt naar een regenjas die geschikt is voor lange wandelingen en weinig ruimte inneemt in een rugzak, heeft weinig aan een algemene omschrijving als ‘hoogwaardige jas van uitstekende kwaliteit’. Informatie over waterdichtheid, gewicht, ademend vermogen en opvouwbaarheid helpt veel meer om een geschikte keuze te maken.

Daar komt bij dat consumenten steeds vaker vragen stellen in gewone spreektaal. Ze zoeken niet uitsluitend op een productnaam, maar beschrijven een probleem waarvoor ze een oplossing willen.

Een goede website moet daarom niet alleen vertellen welke producten verkrijgbaar zijn, maar ook duidelijk maken voor wie ze geschikt zijn en in welke situaties ze gebruikt kunnen worden.

In het NOS-artikel komt onder meer Daan Broekman aan het woord, eigenaar van De Rode Winkel in Utrecht. Hij merkt dat klanten via AI-chatbots bij zijn kledingzaak terechtkomen. Om daarop in te spelen heeft hij de structuur van zijn website verbeterd en veelgestelde vragen uitgebreider uitgewerkt.

Het is een herkenbare aanpak voor kleinere ondernemers. Wie de vragen van klanten goed kent, beschikt vaak al over veel bruikbare informatie. Alleen staat die kennis lang niet altijd duidelijk op de website.

Wat betekent AI voor SEO en online marketing?

De komst van AI-gestuurd winkelen betekent niet dat zoekmachineoptimalisatie, beter bekend als SEO, overbodig wordt. Google benadrukt zelf dat bestaande SEO-richtlijnen ook relevant blijven voor de AI-functies binnen zijn zoekmachine.

Een goed toegankelijke website, betrouwbare informatie, duidelijke productgegevens en een logische structuur blijven dus van belang. Voor webshops kunnen ook actuele productfeeds en gestructureerde gegevens helpen om hun aanbod beter beschikbaar en begrijpelijk te maken.

Wel verandert de manier waarop online zichtbaarheid wordt beoordeeld.

Een webshop kan jarenlang veel bezoekers hebben gekregen via zoekopdrachten naar specifieke producten. Wanneer consumenten die informatie voortaan rechtstreeks uit een AI-antwoord halen, hoeft niet iedere vergelijking meer tot een websitebezoek te leiden.

Dat kan gevolgen hebben voor het aantal bezoekers en de manier waarop bedrijven hun online marketing meten. Tegelijkertijd kunnen bezoekers die uiteindelijk wel doorklikken al veel gerichter op zoek zijn naar een aankoop.

Of dit per saldo meer of minder omzet oplevert, zal per onderneming verschillen. Een specialistische webshop met duidelijke productinformatie kan anders profiteren van AI-aanbevelingen dan een winkel die vooral concurrerend is op prijs.

Ook het begrip vindbaarheid krijgt daardoor een bredere betekenis. Ondernemers moeten niet uitsluitend kijken naar hun posities in Google, maar ook onderzoeken hoe hun bedrijf en producten worden weergegeven wanneer consumenten vragen stellen aan verschillende AI-assistenten.

Een afzonderlijke technische truc waarmee een bedrijf gegarandeerd in AI-antwoorden terechtkomt, bestaat overigens niet. Net als bij traditionele zoekmachines blijven de gebruikte systemen en de relevantie van de informatie bepalend.

OpenAI geeft bedrijven meer mogelijkheden om zichtbaar te worden

De ontwikkelingen volgen elkaar snel op. Op 10 november kondigde OpenAI, het bedrijf achter ChatGPT, een nieuwe omgeving voor ondernemingen aan onder de naam Bedrijven in ChatGPT.

Via de zogenoemde Business Hub kunnen bedrijven die aan de voorwaarden voldoen hun onderneming claimen en belangrijke bedrijfsinformatie beheren. Ook kunnen zij productgegevens, prijzen en beschikbaarheid aanleveren. Daarnaast krijgen ze inzicht in hoe vaak hun bedrijf in ChatGPT wordt genoemd en hoeveel bezoekers vanuit het platform doorklikken naar hun website.

Het is een opvallende stap. Waar bedrijven voorheen vooral afhankelijk waren van de informatie die AI-systemen zelf verzamelden, krijgen zij nu meer mogelijkheden om actuele gegevens rechtstreeks beschikbaar te stellen.

OpenAI werkt daarnaast aan speciale Businessagents waarmee gebruikers binnen ChatGPT vragen kunnen stellen aan bedrijven. Deze functie begint als bètaversie bij daarvoor in aanmerking komende webwinkels en online dienstverleners in de Verenigde Staten. Voor Nederlandse ondernemingen is die specifieke mogelijkheid dus nog niet algemeen beschikbaar.

Ook reclame krijgt een plaats binnen het platform. Bedrijven kunnen bepaalde commerciële mogelijkheden gebruiken om hun bereik te vergroten. Gesponsorde onderdelen worden daarbij afzonderlijk aangeduid en staan volgens OpenAI los van de gewone antwoorden van ChatGPT.

Voor winkeliers ontstaat daarmee een nieuwe afweging. Moeten zij straks een deel van hun marketingbudget besteden aan zichtbaarheid binnen AI-platforms, zoals ze nu al investeren in Google Ads of advertenties op sociale media?

Die vraag is extra relevant voor kleinere bedrijven. Grote winkelketens beschikken doorgaans over meer financiële middelen om te experimenteren met nieuwe technologie en marketingkanalen.

Een lokale winkelier moet veel scherper kiezen waar het beschikbare budget naartoe gaat.

Krijgen grote webshops straks automatisch de voorkeur?

Een belangrijk risico van AI-gestuurd winkelen is dat een relatief klein aantal merken en winkels veel aandacht naar zich toe trekt. Wanneer consumenten niet langer tien websites vergelijken maar drie aanbevelingen krijgen, wordt de vraag wie in die selectie terechtkomt belangrijker.

Bekende merken hebben vaak een voorsprong. Over hun producten is doorgaans veel informatie beschikbaar en ze worden regelmatig genoemd op websites, in reviews en in andere online publicaties.

Toch hoeft dat niet te betekenen dat kleinere ondernemingen automatisch buiten beeld raken.

Een gespecialiseerde winkel kan juist voordeel hebben wanneer iemand een heel specifieke vraag stelt. Denk aan een kampeerwinkel met uitgebreide kennis van lichtgewicht uitrusting of een webshop die zich volledig richt op hoogwaardige producten voor een bepaalde hobby.

Voor zo’n onderneming kan inhoudelijke kennis belangrijker zijn dan een enorm advertentiebudget. Als duidelijk wordt uitgelegd welke producten geschikt zijn voor bepaalde toepassingen, heeft een AI-systeem meer informatie om die producten te beoordelen.

Daarvoor moet die informatie wel online beschikbaar zijn. De kennis die een medewerker dagelijks gebruikt om klanten in de winkel te adviseren, is voor een chatbot weinig bruikbaar wanneer ze nergens digitaal is vastgelegd.

Ook onafhankelijke vermeldingen kunnen een rol spelen. Artikelen in vakmedia, betrouwbare beoordelingen en informatie op relevante branchewebsites kunnen bijdragen aan het beeld dat online van een onderneming bestaat.

Dat is geen garantie op een aanbeveling, maar laat wel zien waarom een goede online reputatie breder is dan alleen een mooie eigen website.

Voor ondernemers in Noord-Nederland liggen er ook kansen

De veranderingen raken niet alleen landelijke webwinkels en grote winkelketens. Ook ondernemers in Groningen, Drenthe en Friesland krijgen te maken met consumenten die hun aankoopbeslissingen steeds vaker voorbereiden met AI.

Een zelfstandige woonwinkel, kledingzaak of speciaalzaak heeft vaak iets wat een grote webwinkel moeilijker kan bieden: persoonlijk advies, lokale kennis en directe service.

Juist die eigenschappen kunnen waardevol blijven wanneer AI een grotere rol krijgt bij het vergelijken van producten.

Neem een consument die zoekt naar een speciaalzaak waar een bepaald product niet alleen gekocht, maar ook bekeken, uitgeprobeerd of professioneel gemonteerd kan worden. Dan zijn locatie, bereikbaarheid, service en deskundigheid minstens zo relevant als de verkoopprijs.

Voor lokale ondernemers is het daarom belangrijk dat zulke informatie gemakkelijk te vinden is. Een actuele website met duidelijke openingstijden, een omschrijving van de dienstverlening en informatie over het assortiment kan helpen om beter zichtbaar te blijven bij gerichte zoekvragen.

Ook bedrijven zonder klassieke webshop kunnen met deze ontwikkeling te maken krijgen. Consumenten gebruiken AI immers niet uitsluitend om fysieke producten te vergelijken, maar ook om zich te oriënteren op diensten en aanbieders.

Dat maakt de verandering interessant voor een veel bredere groep ondernemers dan alleen de detailhandel.

Tegelijkertijd blijft de fysieke winkel een eigen functie houden. Wie een product wil passen, uitproberen of persoonlijk advies nodig heeft, kan daar nog altijd veel waarde aan hechten.

AI mag adviseren, maar de consument wil de controle houden

Hoewel AI steeds vaker wordt gebruikt tijdens het winkelen, betekent dat nog niet dat consumenten hun aankopen volledig uit handen willen geven.

Uit het onderzoek van Deloitte blijkt dat 31 procent van de Nederlandse consumenten ervoor openstaat om de uiteindelijke aankoop aan AI over te laten. Daar staat tegenover dat 47 procent dat juist niet wil.

Het onderscheid tussen advies krijgen en zelfstandig laten kopen is belangrijk.

Een AI-assistent kan helpen om producten te vergelijken, maar bij de daadwerkelijke aankoop spelen andere afwegingen mee. Consumenten willen weten of een winkel betrouwbaar is, welke garantievoorwaarden gelden en hoe retourneren werkt. Ook de veiligheid van betalingen en de omgang met persoonlijke gegevens blijven belangrijk.

Dat geldt zeker wanneer AI-systemen steeds verder worden ontwikkeld tot digitale assistenten die niet alleen suggesties doen, maar ook zelfstandig producten kunnen bestellen. Deze ontwikkeling wordt vaak aangeduid als agentic commerce.

De technologie hiervoor wordt al ontwikkeld, maar volledig zelfstandig winkelen is nog geen vanzelfsprekend onderdeel van het dagelijkse koopgedrag.

Er bestaan bovendien terechte vragen over de onafhankelijkheid van aanbevelingen. Hoe weet een consument waarom een bepaald product wordt voorgesteld? Is dat omdat het daadwerkelijk goed aansluit op de wensen, of spelen commerciële belangen mee?

Wanneer AI-platforms meer advertentiemogelijkheden introduceren, wordt het onderscheid tussen onafhankelijke informatie en betaalde zichtbaarheid extra belangrijk.

Ook bedrijven hebben belang bij duidelijkheid. Een ondernemer wil weten of zijn producten op inhoudelijke gronden worden vergeleken en welke mogelijkheden er zijn om onjuiste informatie te corrigeren.

De komende feestdagen worden een interessante graadmeter

Met Black Friday, Sinterklaas en Kerstmis in aantocht breekt voor veel winkels een van de belangrijkste verkoopperiodes van het jaar aan. Juist in deze weken zoeken consumenten naar aanbiedingen, cadeaus en producten die aansluiten op specifieke wensen.

Dat maakt de komende periode interessant om te volgen hoe AI het winkelgedrag beïnvloedt.

Een consument die een cadeau zoekt voor iemand met een bepaalde hobby, kan een chatbot vragen om suggesties binnen een vastgesteld budget. Iemand anders wil weten of een Black Friday-aanbieding werkelijk aantrekkelijk is of dat hetzelfde product elders goedkoper verkrijgbaar is.

Voor winkeliers wordt daardoor niet alleen belangrijk welke aanbiedingen zij hebben, maar ook of die aanbiedingen door AI-systemen correct kunnen worden gevonden en vergeleken.

Daarbij blijft actuele informatie essentieel. Een product dat niet meer op voorraad is of waarvan de prijs inmiddels is veranderd, levert weinig op wanneer een chatbot het toch blijft aanbevelen.

De feestdagen zullen niet direct duidelijk maken hoe de hele winkelmarkt zich ontwikkelt. Daarvoor is de technologie nog volop in beweging. Wel kan deze periode ondernemers meer inzicht geven in de vragen waarmee klanten hun aankopen voorbereiden en welke rol AI daarbij speelt.

De belangrijkste verandering begint vóór het winkelbezoek

Het is verleidelijk om AI vooral te zien als een nieuw marketingkanaal waarin bedrijven zo snel mogelijk aanwezig moeten zijn. Maar de verandering gaat verder dan advertenties, zoekresultaten en technische aanpassingen aan websites.

De positie van de consument verandert mee.

Wie een winkel binnenkomt nadat een AI-assistent verschillende producten heeft vergeleken, beschikt mogelijk al over behoorlijk wat informatie. De verkoper hoeft dan niet meer helemaal aan het begin van de zoektocht te beginnen, maar krijgt te maken met iemand die gerichte vragen stelt of twijfelt tussen enkele specifieke mogelijkheden.

Dat kan nieuwe eisen stellen aan het advies in de winkel. Een medewerker moet kunnen uitleggen waarom een product in de praktijk beter geschikt is dan een alternatief dat door AI werd aanbevolen.

Voor ondernemers biedt dat ook kansen. Persoonlijke service, specialistische kennis en ervaring zijn moeilijk volledig te vervangen door een digitaal antwoord. Zeker wanneer een aankoop ingewikkeld is of grote gevolgen heeft, kan deskundig advies doorslaggevend blijven.

De uitdaging is om die sterke punten niet alleen in de winkel te laten zien, maar ook online goed over te brengen.

Want een ondernemer kan een uitstekend assortiment hebben, veel ervaring bezitten en klanten jarenlang naar tevredenheid helpen. Als een nieuwe generatie consumenten die kwaliteiten niet terugvindt tijdens het zoeken met AI, bestaat het risico dat zij nooit met dat bedrijf in aanraking komt.

De vraag voor winkeliers is daarom niet alleen hoe ze AI kunnen gebruiken om hun eigen werkzaamheden gemakkelijker te maken. Minstens zo belangrijk is hoe zij ervoor zorgen dat consumenten hun bedrijf blijven ontdekken in een wereld waarin steeds vaker een digitale assistent het eerste koopadvies geeft.

Bronnen: NOS, 14 november 2026; Deloitte, The Human and the Agent en Nederlandse onderzoeksresultaten, juli 2026; OpenAI, Introducing Businesses in ChatGPT, 10 november 2026; Google Search Central en McKinsey, Europe’s agentic commerce moment, maart 2026.

Recente publicaties

Duizenden bedrijven hoeven woon-werkverkeer niet meer te rapporteren

Voor veel middelgrote bedrijven verdwijnt een administratieve verplichting die...

Kabinet investeert €200 miljoen in groei van technologiebedrijven

Nederland heeft geen gebrek aan innovatieve ideeën. Universiteiten, onderzoeksinstellingen...

Hogere boetes voor werkgevers vanaf 2027: wat verandert er?

Werkgevers die de arbeidswetten overtreden, kunnen vanaf 1 juli...

Bedrijven delen stroomcapaciteit om ondanks vol stroomnet te groeien

Op bedrijventerrein Dintelmond in Moerdijk hebben vier bedrijven iets...

Steeds meer werknemers psychisch vermoeid, vooral jongere werkenden

Bijna 35 procent van de Nederlandse werknemers voelt zich...

Gerelateerde artikelen