De discussie over zzp en schijnzelfstandigheid is in Nederland al jaren een bron van onrust. Opdrachtgevers willen flexibiliteit, zelfstandigen willen zekerheid over hun positie en de overheid wil misbruik aanpakken zonder de markt op slot te zetten. Het nieuwe kabinet kiest nu voor een duidelijke koerswijziging. Een groot deel van het wetsvoorstel Vbar gaat van tafel, terwijl één onderdeel juist versneld wordt doorgezet: het zogeheten rechtsvermoeden voor laagbetaalde zzp’ers.
Dat is meer dan een technische aanpassing in Den Haag. Deze keuze raakt direct de praktijk, van bouw en techniek tot zorg en zakelijke dienstverlening. Niet alleen omdat het juridische speelveld verschuift, maar ook omdat het gesprek in veel organisaties opnieuw begint: wie huren we in, onder welke voorwaarden en hoe leggen we dat vast.
Wat verandert er precies?
Het wetsvoorstel Vbar was bedoeld om duidelijker te maken wanneer iemand echt als zelfstandige werkt en wanneer er in feite sprake is van een dienstverband. Juist dat verduidelijkingsdeel wordt nu geschrapt. In plaats daarvan wil het kabinet verder met een andere route die in het coalitieakkoord is aangekondigd: een Zelfstandigenwet die de positie van zelfstandigen afzonderlijk moet regelen.
Tegelijk wil het kabinet wél vaart maken met het onderdeel dat laagbetaalde zelfstandigen een sterkere juridische positie geeft. Het gaat om het rechtsvermoeden van werknemerschap voor zzp’ers die onder een bepaald uurtarief werken. In de kabinetsplannen gaat het om 38 euro per uur, met als peildatum 1 januari 2026. Wie onder die grens werkt, krijgt een route om zijn of haar positie aan te vechten. De bewijslast verschuift dan nadrukkelijk richting opdrachtgever: die moet aannemelijk maken dat er geen arbeidsovereenkomst is.
In gewone taal betekent dit dat het risico groter wordt voor opdrachtgevers die met relatief laagbetaalde zelfstandigen werken in een situatie die sterk lijkt op loondienst. Vooral in sectoren waar vaste roosters, directe aansturing en langdurige inzet gebruikelijk zijn, kan dat verschil maken.
Waarom dit kabinet hiermee komt
De belangrijkste reden die je achter de schermen steeds hoort, is dat de beoogde verduidelijking in Vbar juist tot meer onzekerheid leidde. Het plan moest helderheid brengen, maar werd in de praktijk door veel partijen ervaren als een extra laag interpretatie. Bij opdrachtgevers groeide de terughoudendheid om zzp’ers in te huren, niet omdat men niet wil werken met zelfstandigen, maar omdat men geen zin heeft in een juridisch grijs gebied dat later kan terugkomen als naheffing of claim.
Het kabinet probeert nu twee doelen te combineren. Aan de onderkant van de markt wil het duidelijke bescherming voor mensen die in kwetsbare posities als zelfstandige werken. Tegelijk wil het de bredere discussie over het beoordelen van arbeidsrelaties opnieuw vormgeven via de Zelfstandigenwet.
Wat betekent dit voor opdrachtgevers?
Voor opdrachtgevers zit de pijn zelden in het woord “wet”, maar in de gevolgen voor de operatie. Projecten moeten door, planningen moeten kloppen en capaciteit is in veel sectoren al krap. Als je regelmatig met zelfstandigen werkt, kun je dit nieuws grofweg op drie manieren voelen.
Ten eerste in selectie en tariefbeleid. Een uurtarief rond of onder die grens van 38 euro wordt niet per definitie verboden, maar de juridische gevoeligheid neemt toe. In sectoren waar tarieven al onder druk staan, kan dat leiden tot heronderhandelingen, een verschuiving naar andere contractvormen of het stopzetten van bepaalde samenwerkingen.
Ten tweede in inrichting van de opdracht. De kernvraag wordt weer belangrijker: lijkt de samenwerking op ondernemerschap of op loondienst. Niet alleen in papierwerk, maar in hoe je het dagelijks organiseert. Denk aan aansturing, vaste werktijden, verplichte aanwezigheid, integratie in het team, gebruik van bedrijfsmiddelen en de mate waarin iemand echt zelfstandig opdrachten kan aannemen of weigeren.
Ten derde in dossiervorming. Veel opdrachtgevers zijn de afgelopen maanden al begonnen met extra checks, modelafspraken en interne richtlijnen. Met deze koerswijziging wordt dat niet minder relevant, maar het verplaatst de aandacht. Niet alleen naar contractteksten, maar vooral naar de feitelijke uitvoering. Precies daar zitten in de praktijk de meeste risico’s.
Wat betekent dit voor zelfstandigen?
Voor zelfstandigen is het beeld dubbel. Voor een deel van de markt kan dit juist als bescherming voelen, vooral voor mensen die langdurig voor één opdrachtgever werken, weinig onderhandelingsruimte hebben en in feite meedraaien als werknemer, maar zonder de bijbehorende zekerheden.
Voor andere zelfstandigen, met name in sectoren waar zzp al jaren een belangrijk deel van de capaciteit vormt, kan dit juist onzekerheid geven. Opdrachtgevers kunnen voorzichtiger worden, processen worden stroperiger en sommige organisaties kiezen liever voor detachering of payroll-achtige oplossingen om risico’s af te dekken.
De Zelfstandigenwet wordt daarbij een belangrijk nieuw ankerpunt, maar die is er nog niet. Het kabinet kondigt aan dat die wet uitgewerkt moet worden, maar de praktijk kan niet wachten. Daardoor ontstaat een tussenfase waarin één onderdeel versneld wordt ingevoerd, terwijl de bredere duidelijkheid nog onderweg is.
Welke sectoren voelen dit als eerste?
De bouw en installatietechniek zijn gevoelig, omdat daar veel met flexibele schillen wordt gewerkt, vaak op projectbasis en met duidelijke aansturing op locatie. Ook in de zorg is de inzet van zelfstandigen al jaren onderwerp van discussie, juist omdat diensten, roosters en teamstructuren snel lijken op loondienst. In de zakelijke dienstverlening en ICT is het beeld gemengder, omdat zelfstandigen daar vaker op resultaat worden ingehuurd, maar ook daar bestaan constructies die in de praktijk sterk lijken op een vaste baan.
Wat je waarschijnlijk gaat zien, is dat opdrachtgevers het gesprek opnieuw gaan voeren. Niet over de vraag of ze zelfstandigen willen inzetten, maar over de vraag welke afspraken en werkwijzen nog passen bij het type inzet dat ze hebben.
Wat kun je als ondernemer nu al doen
Wie nu wacht op perfecte duidelijkheid, wacht waarschijnlijk te lang. De praktische stap is niet om alles om te gooien, maar om je inhuurproces scherper te maken.
Begin bij de basis. Welke zelfstandigen werken voor je, tegen welk tarief, hoe lang al en onder welke aansturing. Kijk vervolgens niet alleen naar contracten, maar naar de realiteit. Is er ruimte voor eigen planning, eigen keuzes en eigen risico. En is er sprake van een opdracht die ook echt als opdracht voelt, in plaats van een functie die je met een andere naam invult.
Voor zelfstandigen geldt hetzelfde: zorg dat je opdracht duidelijk omschreven is, dat je afspraken hebt over resultaat en zelfstandigheid en dat je niet ongemerkt in een situatie belandt waarin je feitelijk werknemer bent zonder bescherming.
Wat dit in de kern betekent
De kabinetskoers is in de kern een poging om twee werelden uit elkaar te trekken. Bescherming voor laagbetaalde werkenden die mogelijk ten onrechte als zelfstandige worden ingezet, en ruimte voor ondernemerschap voor zelfstandigen die echt als ondernemer werken.
Of dat in de praktijk ook rust brengt, hangt af van de uitwerking van de Zelfstandigenwet en van hoe organisaties hun inhuur straks organiseren. Maar één ding is nu al duidelijk: het debat verschuift. Minder praten over “grijze zones” in algemene zin, meer kijken naar concrete situaties, tarieven en verantwoordelijkheden op de werkvloer.
Bronnen: Rijksoverheid, NOS, Tweede Kamer, LHV, EY, PwC, Accountant.nl, Zipconomy, NBBU, Flexmarkt
