Steeds meer bedrijven kijken verder dan de bekende Amerikaanse AI-diensten. Modellen uit China blijken voor veel zakelijke toepassingen een betaalbaar alternatief en bieden bovendien mogelijkheden die voor organisaties met gevoelige gegevens interessant zijn. Wie de software zelf installeert, kan namelijk bepalen waar informatie wordt verwerkt en hoeft niet voor iedere opdracht gebruik te maken van de computersystemen van een externe AI-aanbieder.
Vooral de Chinese modellen van Alibaba, DeepSeek, Moonshot AI en Z.ai trekken belangstelling. Hun technologie kan voor uiteenlopende werkzaamheden worden ingezet, van het samenvatten van documenten tot het analyseren van gegevens en ondersteunen bij softwareontwikkeling. Een belangrijk verschil met veel bekende commerciële AI-diensten is dat verschillende Chinese modellen kunnen worden gedownload en op eigen apparatuur of bij een zelfgekozen hostingpartij kunnen draaien.
Die mogelijkheid komt op een moment waarop kunstmatige intelligentie steeds dieper doordringt in het bedrijfsleven. Wat begon met medewerkers die af en toe een chatbot gebruikten, groeit bij sommige organisaties uit tot software die dagelijks grote hoeveelheden informatie verwerkt. Daarmee verandert ook de kostenberekening. Voor een incidentele opdracht is een abonnement misschien voldoende, maar wanneer honderden of duizenden documenten door AI worden verwerkt, kunnen de uitgaven behoorlijk oplopen.
Niet iedere taak vraagt om het krachtigste AI-model
Een voorbeeld komt van het Amsterdamse advocatenkantoor Driven Lawyers. Het kantoor gebruikt een kleinere versie van Qwen, een AI-model van het Chinese Alibaba, voor het samenvatten van juridische contracten. De software draait niet op Chinese servers, maar op computers in Duitsland.
Oprichter Arvid van Oorschot vertelt aan de NOS dat dit model niet dezelfde prestaties levert als de krachtigste Amerikaanse alternatieven. Voor bepaalde werkzaamheden voldoet het echter prima. Het samenvatten van een contract vraagt bijvoorbeeld niet altijd om een systeem dat ook ingewikkelde programmeerproblemen kan oplossen of uitgebreide analyses kan uitvoeren.
Dat verschil wordt voor bedrijven steeds belangrijker. Veel organisaties werken met terugkerende taken die relatief voorspelbaar zijn. Denk aan het ordenen van binnengekomen e-mails, het samenvatten van vergaderstukken, het vergelijken van documenten of het indelen van klantvragen. Wanneer een kleiner model dat werk voldoende nauwkeurig uitvoert, is het niet vanzelfsprekend om daarvoor steeds de duurste beschikbare AI-technologie te gebruiken.
De kosten hangen overigens sterk af van de manier waarop een bedrijf de software inzet. Downloadbare AI-modellen zijn vaak zonder aanschafkosten beschikbaar, maar ze moeten ergens draaien. Een groot model kan krachtige servers, veel geheugen en gespecialiseerde chips nodig hebben. Kleinere modellen zijn eenvoudiger te gebruiken, al moet ook daarvoor de benodigde infrastructuur worden ingericht.
Zelf installeren is dus niet per definitie goedkoper. Voor een kleine ondernemer die af en toe AI gebruikt, kan een bestaand abonnement voordeliger en gemakkelijker zijn. Bij organisaties die dagelijks grote hoeveelheden opdrachten verwerken, kan de berekening heel anders uitvallen.
Open AI-modellen winnen snel aan populariteit
De belangstelling voor downloadbare modellen is ook zichtbaar in cijfers van bedrijven die toegang tot verschillende AI-systemen aanbieden. OpenRouter, een Amerikaans platform waarmee ontwikkelaars uiteenlopende modellen kunnen gebruiken, ziet het aandeel van open modellen sterk groeien.
Volgens de gegevens die de NOS aanhaalt, was eind vorig jaar ongeveer 30 procent van het gebruik op het platform afkomstig van open modellen. Inmiddels ligt dat aandeel rond de 70 procent. Vooral modellen van Chinese ontwikkelaars spelen daarin een grote rol.
Een afzonderlijke analyse van technologiebedrijf Vercel laat een vergelijkbare ontwikkeling zien. In september 2026 verwerkten open-weightmodellen ruim 71 procent van het tekstvolume via zijn AI Gateway. Toch waren ze verantwoordelijk voor slechts ongeveer 23 procent van de uitgaven. Dat verschil onderstreept hoe aantrekkelijk goedkopere modellen kunnen zijn voor toepassingen waarbij veel informatie wordt verwerkt.
De percentages moeten wel in hun context worden gezien. Het gaat om het verkeer via specifieke platforms, niet om een meting van al het AI-gebruik wereldwijd. Grote bedrijven kunnen daarnaast eigen afspraken hebben met leveranciers of AI binnen hun eigen infrastructuur gebruiken, zonder dat die activiteiten in deze cijfers voorkomen.
De ontwikkeling is desondanks interessant. Jarenlang richtte de aandacht zich vooral op Amerikaanse bedrijven als OpenAI, Google en Anthropic. Hun modellen behoren tot de bekendste systemen op de markt en worden door veel organisaties gebruikt. Inmiddels is er meer keuze en hoeven bedrijven niet langer automatisch bij één van die aanbieders uit te komen.
Ook betekent open AI niet uitsluitend Chinese AI. Amerikaanse bedrijven, waaronder Meta en OpenAI, hebben eveneens modellen beschikbaar gesteld die organisaties zelf kunnen draaien. De sterke belangstelling voor Chinese alternatieven laat vooral zien hoe snel de concurrentie verandert.
Gevoelige bedrijfsinformatie hoeft niet naar een externe AI-dienst
Voor bedrijven die met vertrouwelijke informatie werken, kan controle over de verwerking minstens zo belangrijk zijn als de prijs. Wie contracten, personeelsdossiers of medische informatie door AI wil laten analyseren, moet weten waar die gegevens terechtkomen en wie er toegang toe heeft.
Bij een reguliere online chatbot wordt informatie doorgaans verwerkt binnen de infrastructuur van de aanbieder of diens dienstverleners. Welke gegevens worden opgeslagen, hoelang dat gebeurt en voor welke doeleinden ze mogen worden gebruikt, hangt af van de dienst en de gemaakte afspraken. Zakelijke abonnementen kunnen daarin andere waarborgen bieden dan gratis consumentenversies.
Bij een downloadbaar AI-model heeft een organisatie meer mogelijkheden om die verwerking zelf in te richten. De software kan bijvoorbeeld op een eigen server draaien, of op apparatuur van een hostingbedrijf binnen Europa. Driven Lawyers heeft voor die laatste mogelijkheid gekozen, zodat juridische documenten binnen een door het kantoor geselecteerde omgeving worden verwerkt.
Dat een AI-model uit China afkomstig is, betekent dus niet automatisch dat bedrijfsgegevens naar China worden gestuurd. De plaats waar de software is ontwikkeld en de locatie waar zij wordt gebruikt, zijn twee verschillende zaken.
Wel blijft het noodzakelijk om de technische inrichting te controleren. Een model dat op een Europese server draait, kan onderdeel zijn van een groter systeem met externe koppelingen, logging of aanvullende diensten. Wanneer gegevens via zo’n verbinding alsnog bij een andere partij belanden, is de beoogde controle mogelijk kleiner dan gedacht.
Ook lokaal gebruik betekent niet dat privacy en beveiliging vanzelf goed geregeld zijn. Medewerkers moeten passende toegangsrechten hebben, informatie moet worden beschermd en de organisatie moet weten hoe gegevens worden opgeslagen en verwijderd.
De Autoriteit Persoonsgegevens publiceerde afgelopen zomer een handreiking voor organisaties die generatieve AI willen inzetten. Daarin staat de naleving van de Algemene verordening gegevensbescherming centraal. Wie persoonsgegevens verwerkt, moet onder meer kunnen uitleggen waarvoor die worden gebruikt en welke maatregelen zijn getroffen om ze te beschermen. Dat blijft gelden wanneer een AI-model volledig op eigen apparatuur draait.
Goedkoop is niet altijd hetzelfde als geschikt
De toenemende keuze maakt het voor bedrijven aantrekkelijk om verschillende modellen naast elkaar te gebruiken. Een systeem dat uitstekend presteert bij het herkennen van patronen in documenten, hoeft niet automatisch de beste keuze te zijn voor ingewikkelde juridische analyses of het schrijven van software.
Daarom kijken ontwikkelaars steeds vaker per toepassing welk model voldoende kwaliteit levert tegen aanvaardbare kosten. Eenvoudige opdrachten kunnen naar een goedkoper systeem, terwijl complexere werkzaamheden worden uitgevoerd door een krachtiger model. Binnen één bedrijf kunnen zo verschillende AI-modellen naast elkaar functioneren.
Daarmee neemt ook het belang van testen toe. Een lage prijs heeft weinig waarde wanneer een model fouten maakt die medewerkers veel tijd kosten om te herstellen. Bij juridische stukken kan een onjuiste samenvatting belangrijke gevolgen hebben. In een administratief proces kunnen verkeerd overgenomen bedragen of namen voor problemen zorgen.
Chinese AI-modellen zijn op dit punt niet wezenlijk anders dan Amerikaanse alternatieven. Alle generatieve AI kan overtuigend klinkende antwoorden geven die feitelijk onjuist blijken. De nauwkeurigheid verschilt bovendien per model, taal en soort opdracht.
Voor Nederlandse bedrijven speelt ook de kwaliteit van het Nederlands mee. Een model dat goed presteert op Engelstalige tests, hoeft niet even betrouwbaar te zijn bij Nederlandse contracten, technische documenten of klantvragen. Zeker wanneer de software zelfstandig informatie verwerkt, is controle van de uitkomsten belangrijk.
Daarnaast verschillen de voorwaarden waaronder modellen beschikbaar worden gesteld. Sommige mogen vrij worden gebruikt en aangepast, bij andere gelden beperkingen voor bepaalde commerciële toepassingen. Dat de bestanden gratis te downloaden zijn, betekent niet automatisch dat er geen gebruiksvoorwaarden zijn.
Het verschil tussen een open-weightmodel en volledig opensourcesoftware verdient eveneens aandacht. Bij een open-weightmodel zijn de getrainde parameters beschikbaar, zodat de software op andere infrastructuur kan draaien. De oorspronkelijke trainingsgegevens en alle onderdelen van het ontwikkelproces hoeven daarbij niet openbaar te zijn. Bedrijven krijgen dus meer vrijheid bij het gebruik, maar niet noodzakelijk volledig inzicht in de manier waarop het model is ontwikkeld.
Chinese overheid overweegt nieuwe beperkingen
Terwijl Chinese modellen internationaal terrein winnen, is hun toekomstige beschikbaarheid minder vanzelfsprekend geworden. De Chinese overheid werkt aan strengere regels voor de uitvoer van bepaalde AI-technologieën. Het voorstel werd op 16 oktober bekendgemaakt en maakt deel uit van een bredere herziening van exportbeperkingen voor strategische technologie.
Daaronder vallen onder meer geavanceerde AI-modellen en technologie voor AI-systemen die zelfstandig taken kunnen uitvoeren. China wil meer controle krijgen over de verspreiding van kennis en toepassingen die van strategisch belang worden geacht.
De voorgestelde regels betekenen niet dat alle Chinese AI-modellen binnenkort uit Europa verdwijnen. Volgens de tot nu toe gepubliceerde plannen zijn bestaande openbaar gemaakte technologieën uitgezonderd en worden bepaalde vormen van toegang via online diensten anders behandeld dan het rechtstreeks overdragen van technologie. Voor nieuwe modellen kunnen wel aanvullende voorwaarden gaan gelden.
Juist dat laatste kan gevolgen hebben voor bedrijven die afhankelijk worden van Chinese AI. Wanneer toekomstige versies niet meer vrij beschikbaar komen, kan het moeilijker worden om dezelfde technologie te blijven gebruiken en door te ontwikkelen. Organisaties kunnen bestaande modellen mogelijk blijven draaien, maar missen dan nieuwe verbeteringen of beveiligingsupdates.
De regels zijn nog niet definitief. Tot 15 november loopt de publieke consultatie en het uiteindelijke besluit kan afwijken van het huidige voorstel.
De discussie laat zien dat de concurrentiestrijd rond AI inmiddels verder gaat dan de prestaties van een chatbot. De Verenigde Staten en China beschouwen geavanceerde technologie steeds nadrukkelijker als een strategisch belang. Dat maakt toegang tot modellen, chips en technische kennis minder vanzelfsprekend dan bedrijven misschien gewend zijn.
Europese bedrijven zoeken meer digitale zelfstandigheid
Voor Europese organisaties komt daar een andere afweging bij. Veel bedrijven maken gebruik van Amerikaanse clouddiensten en software, terwijl zij hun afhankelijkheid van buitenlandse technologie juist proberen te beperken. Downloadbare AI-modellen bieden een mogelijkheid om een deel van die technologie dichter bij huis te organiseren.
Een bedrijf kan bijvoorbeeld een Chinees model inzetten op Europese infrastructuur, met eigen afspraken over beveiliging, opslag en toegang. Daarmee wordt het minder afhankelijk van de voorwaarden van één AI-aanbieder. Het blijft natuurlijk wel afhankelijk van de gebruikte hardware, hosting en beschikbaarheid van geschikte modellen.
Die flexibiliteit kan voor sectoren zoals de zorg, juridische dienstverlening en industrie waardevol zijn. Daar wordt veel gewerkt met informatie die niet zomaar bij een externe partij terecht mag komen. Maar ook kleinere bedrijven kunnen voordeel hebben van de mogelijkheid om AI aan te passen aan eigen processen, zeker wanneer zij met gespecialiseerde software werken.
Voor hen blijft de vraag of de voordelen opwegen tegen het technische beheer. Een eigen AI-omgeving moet worden onderhouden en beveiligd. Ook moeten medewerkers ermee kunnen werken en moet iemand verantwoordelijk zijn voor het controleren van de resultaten.
Veel ondernemingen zullen daarom voorlopig een combinatie van diensten blijven gebruiken. Betaalde AI voor bepaalde werkzaamheden, een goedkoper open model voor terugkerende taken en mogelijk een eigen omgeving voor vertrouwelijke informatie. Dat kan aantrekkelijker zijn dan alle activiteiten onderbrengen bij één leverancier.
De groeiende belangstelling voor Chinese AI laat vooral zien dat bedrijven kritischer worden op wat zij precies nodig hebben. Niet iedere opdracht vereist het krachtigste model en niet ieder document hoeft via dezelfde buitenlandse clouddienst te worden verwerkt. Kosten, betrouwbaarheid en de zeggenschap over gegevens worden steeds vaker samen afgewogen.
Of Chinese ontwikkelaars hun modellen ook de komende jaren even vrij beschikbaar kunnen stellen, hangt mede af van de nieuwe regels in Beijing. Voor Nederlandse bedrijven is dat een reden om bij de keuze voor AI niet alleen naar de prijs van vandaag te kijken, maar ook naar de mogelijkheid om later van model of leverancier te wisselen.
Bronnen: NOS, Vercel AI Gateway Production Index, Reuters, Autoriteit Persoonsgegevens en European Data Protection Board.
