Gallium is geen metaal waar veel mensen dagelijks bij stilstaan. Toch is het van groot belang voor de ontwikkeling van moderne elektronica. Het wordt gebruikt in bepaalde soorten halfgeleiders en krijgt een steeds grotere rol in de productie van energiezuinige en krachtige chips. Juist bij dit materiaal is Nederland bijzonder kwetsbaar. China verzorgt 99 procent van de wereldwijde verwerking en heeft de export ervan aan strenge regels gebonden. In Europa ligt de prijs van gallium inmiddels ongeveer vijf keer zo hoog als in China.
Die afhankelijkheid blijkt geen uitzondering. Uit nieuw onderzoek van het Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS) komt naar voren dat zeven van de acht meest kritieke materialen voor de Nederlandse economie grotendeels in China worden verwerkt. Daaronder vallen grondstoffen die nodig zijn voor batterijen, zonnepanelen, elektrische voertuigen en defensieapparatuur. De vraag neemt toe, terwijl de mogelijkheden om buiten China in te kopen beperkt zijn.
Voor de Nederlandse industrie zit het risico niet alleen bij de rechtstreekse import van grondstoffen. Veel materialen bereiken ons land pas nadat ze elders zijn verwerkt tot onderdelen of complete producten. Een fabrikant kan daardoor zaken doen met een vertrouwde Europese leverancier, zonder precies te weten hoe afhankelijk die leverancier op zijn beurt is van Chinese producenten.
Het CBS onderzocht 32 materiaalgroepen aan de hand van hun economische betekenis, de kans op leveringsproblemen en de verwachte groei van de vraag. Gallium voert de ranglijst aan, gevolgd door zeldzame aardmetalen, germanium, grafiet, lithium, kobalt, niobium en silicium metaal. Alleen bij niobium ligt de belangrijkste afhankelijkheid niet in China, maar in Brazilië.
Onbekende metalen, grote economische belangen
Wie aan de Nederlandse chipindustrie denkt, komt al snel uit bij bedrijven als ASML en NXP. Achter hun technologie schuilt een uitgebreid internationaal netwerk van producenten en toeleveranciers. Voor bepaalde elektronische onderdelen zijn materialen nodig die moeilijk te vervangen zijn. Gallium is daar een voorbeeld van.
Het metaal wordt onder meer gebruikt in galliumnitride en galliumarsenide, materialen die bij specifieke toepassingen voordelen bieden boven traditioneel silicium. Ze zijn bijvoorbeeld geschikt voor elektronische systemen die met hoge vermogens of frequenties werken. Zulke technologie wordt toegepast in onder meer communicatienetwerken, vermogenselektronica en gespecialiseerde apparatuur.
De groei van kunstmatige intelligentie, elektrisch vervoer en snellere verbindingen zorgt voor een toenemende behoefte aan dit soort onderdelen. Het CBS geeft gallium daarom een kritikaliteitsscore van 9,7 op een schaal van 1 tot 10. Niet alleen de Chinese marktpositie weegt daarbij zwaar. Ook het economisch belang en de verwachte groei van de vraag spelen een grote rol.
Bij andere grondstoffen zijn de verhoudingen nauwelijks minder opvallend. China verzorgt 94 procent van de wereldwijde verwerking van grafiet, 84 procent van zeldzame aardmetalen en 79 procent van silicium metaal. Voor kobalt bedraagt het aandeel 76 procent en voor lithium en germanium 74 procent.
Die percentages hebben betrekking op de wereldwijde verwerking en zijn dus niet hetzelfde als het aandeel dat Nederland rechtstreeks uit China importeert. Dat onderscheid is van belang. Een deel van de materialen wordt in andere landen gewonnen, maar vervolgens naar China vervoerd om daar te worden verwerkt. Pas daarna komen ze terecht bij fabrikanten van batterijen, elektronica en andere producten.
Vooral de grote concentratie van die verwerking maakt de toelevering kwetsbaar. Wanneer China de export beperkt of de beschikbaarheid onder druk komt te staan, kunnen afnemers niet eenvoudig overstappen op een andere producent. Nieuwe verwerkingsinstallaties bouwen vergt tijd, geld en gespecialiseerde kennis.
De gevolgen zijn bij sommige grondstoffen al zichtbaar. China heeft de afgelopen jaren exportbeperkingen ingevoerd voor verschillende strategische materialen. Gallium behoort tot de metalen waarvoor strengere uitvoerregels gelden. De prijsverschillen die daardoor mede zijn ontstaan, laten zien dat leveringszekerheid inmiddels een belangrijke factor is geworden in de internationale handel.
De afhankelijkheid zit vaak verborgen in onderdelen
Het CBS heeft niet alleen gekeken naar de grondstoffen zelf, maar ook naar producten waarin ze zijn verwerkt. Daar komt een veel grotere handelsstroom uit naar voren dan de invoer van ruwe materialen doet vermoeden.
Nederland importeerde in 2025 voor 17,2 miljard euro aan kritieke materialen van buiten de Europese Unie. Daarnaast kwam voor 123,9 miljard euro aan producten binnen waarin zulke grondstoffen zitten. Samen vertegenwoordigen ze bijna een derde van de totale invoerwaarde van buiten de EU.
Een groot deel betreft alledaagse producten en industriële onderdelen. Laptops, telefoons, batterijen, zonnepanelen, medische hulpmiddelen en auto’s bevatten materialen die door de EU als kritiek zijn aangemerkt. Veel daarvan worden niet in Nederland geproduceerd, maar komen via internationale handelsroutes binnen.
China is daarbij een belangrijke leverancier. In 2025 importeerde Nederland voor 48,8 miljard euro aan producten met kritieke materialen rechtstreeks uit China. Duitsland volgde met 24,9 miljard euro en de Verenigde Staten met 18,6 miljard euro.
De cijfers vertellen echter maar een deel van het verhaal. Het CBS wijst erop dat de handelsstatistieken niet altijd laten zien waar een product oorspronkelijk is gemaakt. Een computer die in China wordt geproduceerd en via Duitsland Nederland binnenkomt, kan in de gebruikte cijfers aan Duitsland worden toegerekend. Dat maakt het lastig om de oorspronkelijke afhankelijkheid nauwkeurig vast te stellen.
Voor een Nederlands bedrijf dat elektronica of machines inkoopt, kan die onduidelijkheid praktische gevolgen hebben. Een leverancier in Duitsland of België biedt niet automatisch zekerheid wanneer de gebruikte grondstoffen uit China afkomstig zijn. Verschillende Europese fabrikanten kunnen bovendien bij dezelfde verwerker inkopen, waardoor een verstoring meerdere leveranciers tegelijk raakt.
Dat probleem wordt groter bij onderdelen die speciaal voor een bepaalde toepassing zijn ontworpen. Een fabrikant kan niet zomaar een ander metaal gebruiken wanneer de eigenschappen van het bestaande materiaal essentieel zijn. Soms moet een compleet onderdeel opnieuw worden getest voordat een alternatief geschikt blijkt.
Ook de omvang van de Nederlandse handel speelt mee. Via de Rotterdamse haven en andere logistieke knooppunten komen grote hoeveelheden grondstoffen en producten binnen die vervolgens naar andere Europese landen gaan. Nederland is daarmee niet alleen afhankelijk van internationale toelevering voor de eigen industrie, maar heeft ook een belangrijke positie in de bevoorrading van andere Europese bedrijven.
Meer vraag door batterijen, defensie en duurzame energie
De belangstelling voor kritieke grondstoffen groeit vanuit verschillende industrieën tegelijkertijd. Batterijfabrikanten hebben lithium en grafiet nodig, terwijl bepaalde batterijtypen ook kobalt bevatten. Voor krachtige magneten in sommige elektromotoren en windturbines zijn zeldzame aardmetalen belangrijk. Silicium vormt de basis voor de meeste gangbare zonnepanelen.
Daarnaast neemt de behoefte aan geavanceerde elektronica toe. De ontwikkeling van kunstmatige intelligentie vraagt om grote hoeveelheden rekenkracht, waarvoor gespecialiseerde chips en energiesystemen nodig zijn. Ook defensiebedrijven gebruiken elektronische componenten en metalen met bijzondere eigenschappen.
Niet elke technologie is afhankelijk van dezelfde materialen. Zo bestaan er batterijtypen zonder kobalt en kunnen windturbines op verschillende manieren worden gebouwd. Toch zijn alternatieven lang niet altijd direct inzetbaar. Fabrikanten hebben bestaande productielijnen, technische eisen en langdurige afspraken met leveranciers.
De energietransitie laat goed zien hoe ingewikkeld die situatie is. Europese landen willen meer zonnepanelen, batterijen en elektrische voertuigen inzetten, maar zijn voor de productie daarvan afhankelijk van materialen die vaak buiten Europa worden verwerkt. Het vergroten van de Europese productiecapaciteit voor bijvoorbeeld zonnepanelen neemt die afhankelijkheid niet vanzelf weg.
Bovendien groeit de vraag naar sommige materialen sneller dan de beschikbare verwerkingscapaciteit. Wanneer meerdere sectoren tegelijkertijd meer inkopen, kunnen prijzen sterk oplopen. In het CBS-onderzoek wordt onder meer gewezen op wolfraam, waarvan de prijs in 2025 en begin 2026 verzesvoudigde. Chinese exportbeperkingen en een sterke vraag vanuit defensie, industrie en de halfgeleidersector speelden daarbij een rol.
Voor Nederlandse ondernemingen kunnen hogere grondstofprijzen uiteindelijk terechtkomen in de kosten van onderdelen en machines. Een installateur krijgt bijvoorbeeld te maken met de prijs en levertijd van een compleet batterijsysteem, terwijl de problemen eerder in de keten zijn ontstaan. Hoe sterk dat doorwerkt, verschilt per product en leverancier.
Europese productie uitbreiden kost tijd
Brussel probeert de afhankelijkheid van buitenlandse grondstoffenproducenten terug te dringen. De Europese Critical Raw Materials Act bevat hiervoor doelstellingen die in 2030 moeten worden bereikt. Dan moet minstens 10 procent van de Europese behoefte aan strategische grondstoffen binnen de EU worden gewonnen en 40 procent hier worden verwerkt. Daarnaast moet 25 procent uit recycling komen.
Een ander doel is dat Europa bij geen enkele strategische grondstof voor meer dan 65 procent afhankelijk is van één land buiten de EU in een relevante verwerkingsfase.
Voor materialen waarbij China momenteel bijna de volledige wereldwijde verwerking beheerst, is dat een grote opgave. Nieuwe fabrieken en mijnbouwprojecten kunnen niet binnen enkele maanden worden gerealiseerd. Er zijn investeerders nodig, vergunningen moeten worden geregeld en de productie moet technisch en economisch haalbaar zijn. Bovendien brengt de winning en verwerking van metalen regelmatig milieuvraagstukken met zich mee.
Recycling krijgt daarom een belangrijke plaats in het Europese beleid. Uit gebruikte batterijen, elektronische apparaten en industriële reststromen kunnen waardevolle materialen worden teruggewonnen. Ook in Nederland zijn bedrijven en onderzoeksinstellingen actief die dergelijke technieken ontwikkelen.
Maar recycling heeft een beperking die voorlopig moeilijk te omzeilen is: veel grondstoffen zitten nog in producten die jarenlang worden gebruikt. Een zonnepaneel dat vandaag op een dak wordt gelegd, levert pas na lange tijd materiaal op dat opnieuw kan worden verwerkt. Terwijl de behoefte aan nieuwe installaties nu al groeit, komt een groot deel van de bestaande voorraad pas later beschikbaar.
Nederland heeft inmiddels ook een eigen lijst opgesteld met zeventien grondstoffen waarvoor de leveringszekerheid bijzondere aandacht verdient. Daarmee wil de overheid gerichter kunnen beoordelen waar afhankelijkheden ontstaan en welke mogelijkheden er zijn om de aanvoer te spreiden.
Voor bedrijven is dat vraagstuk minder abstract dan het misschien lijkt. Wie afhankelijk is van een specifiek elektronisch onderdeel, een batterijtype of een metaal dat maar door enkele fabrikanten wordt geleverd, kan bij een verstoring weinig uitwijken. Extra voorraden aanleggen biedt soms uitkomst, maar vraagt kapitaal en opslagruimte. Een alternatieve leverancier vinden is evenmin eenvoudig wanneer de verwerking wereldwijd sterk geconcentreerd is.
Het CBS-onderzoek maakt vooral duidelijk hoe ver die afhankelijkheden teruggaan. Een Nederlandse fabrikant kan zijn productie goed organiseren, verschillende leveranciers hebben en toch kwetsbaar blijven voor een exportbesluit aan de andere kant van de wereld. Bij gallium, grafiet en andere kritieke materialen begint de zekerheid over een levering vaak veel eerder dan bij de onderneming die uiteindelijk de factuur verstuurt.
Bronnen: Centraal Bureau voor de Statistiek (CBS), CBS-onderzoeksrapport, Solar Magazine en Europese Commissie.
