Op bedrijventerrein Dintelmond in Moerdijk hebben vier bedrijven iets geregeld waar veel ondernemers in Nederland nog op wachten: de mogelijkheid om gezamenlijk gebruik te maken van hun beschikbare stroomcapaciteit. Oiltrade, Navigator Nutrition, De Jongh Pipe Systems en ArcelorMittal tekenden op 5 november via hun gezamenlijke organisatie een overeenkomst met netbeheerder Enexis. Daarmee is de eerste energiehub in de gemeente Moerdijk officieel een feit.
Het klinkt als een eenvoudige oplossing voor het overvolle elektriciteitsnet. Als het ene bedrijf minder stroom nodig heeft, kan een ander tijdelijk meer gebruiken. Maar aan de overeenkomst in Moerdijk ging ruim twee jaar voorbereiding vooraf. Ondernemers moesten hun energieverbruik inzichtelijk maken, afspraken met elkaar uitwerken en onderzoeken of hun bedrijven technisch op de juiste manier verbonden waren met het elektriciteitsnet.
Dat steeds meer bedrijven zich met dergelijke samenwerkingen bezighouden, is niet verwonderlijk. Het stroomnet zit in grote delen van Nederland zo vol dat ondernemingen niet vanzelfsprekend een zwaardere aansluiting kunnen krijgen. Een productiebedrijf dat wil uitbreiden, kan daardoor tegen grenzen aanlopen. Hetzelfde geldt voor een transporteur die elektrische vrachtwagens wil opladen of een fabrikant die zijn gasgestookte processen wil vervangen door elektrische installaties.
Wachten tot de netbeheerder nieuwe kabels of transformatorstations heeft aangelegd, kan jaren duren. Ondertussen lopen investeringen door, veranderen de eisen van klanten en willen ondernemers hun bedrijf verder ontwikkelen. Energiehubs zijn daarom niet langer alleen een toekomstidee uit de energiesector. Op steeds meer bedrijventerreinen wordt onderzocht of bedrijven met de stroomcapaciteit die er al is toch verder kunnen.
Vier bedrijven maken samen ruimte op het stroomnet
De overeenkomst in Moerdijk is een zogenoemde groepstransportovereenkomst. Daarmee krijgen de deelnemende ondernemingen gezamenlijk een afgesproken hoeveelheid transportcapaciteit tot hun beschikking. In plaats van ieder afzonderlijk uitsluitend binnen de eigen contractgrenzen te werken, kunnen zij onderling bepalen hoe zij de beschikbare ruimte verdelen.
Het uitgangspunt is dat bedrijven niet allemaal op hetzelfde moment hun maximale stroomcapaciteit gebruiken. Een onderneming die vooral overdag produceert, heeft mogelijk een ander verbruiksprofiel dan een bedrijf waar machines ook ’s avonds draaien. Door die patronen naast elkaar te leggen, kan blijken dat er binnen de bestaande capaciteit ruimte zit die afzonderlijke bedrijven niet benutten.
Dat betekent niet dat de bedrijven in Moerdijk ineens onbeperkt elektriciteit kunnen afnemen. De gezamenlijke grens blijft bestaan en de deelnemers moeten voorkomen dat zij daar tegelijkertijd overheen gaan. De overeenkomst geeft hun vooral meer mogelijkheden om de beschikbare ruimte onderling te benutten.
De samenwerking in Moerdijk begon tijdens een bijeenkomst over netcongestie, georganiseerd door de gemeente en betrokken partners. Uiteindelijk werd een gezamenlijke organisatie gevormd die de afspraken met Enexis kon vastleggen. Zo werd een probleem waar ondernemers afzonderlijk tegenaan liepen een gezamenlijke opgave.
Voor de deelnemende bedrijven kan die samenwerking mogelijkheden bieden om te groeien of te verduurzamen zonder direct afhankelijk te zijn van een uitbreiding van het elektriciteitsnet. De gemeente beschouwt de ondertekende overeenkomst als een belangrijke stap voor het bedrijventerrein. Hoeveel extra ruimte de ondernemingen in de praktijk kunnen benutten, zal afhangen van hun werkelijke stroomverbruik en de afspraken die zij daarover hebben gemaakt.
Het initiatief staat niet op zichzelf. Op bedrijventerrein De Waterlaat in Bergeijk ondertekenden ondernemers afgelopen juli eveneens een groepstransportovereenkomst. Ook op andere locaties worden vergelijkbare projecten ontwikkeld. Netbeheerder Enexis werkt met tien bedrijventerreinen aan de toepassing en verdere ontwikkeling van deze contractvorm.
Samenwerken klinkt eenvoudiger dan het is
Een energiehub begint doorgaans niet met de aanschaf van een batterij of de aanleg van zonnepanelen. Eerst moet duidelijk worden hoeveel elektriciteit de deelnemende bedrijven gebruiken en op welke momenten dat gebeurt. Juist die informatie blijkt belangrijk om te beoordelen of samenwerking daadwerkelijk iets oplevert.
Wanneer drie bedrijven iedere ochtend tegelijk hun machines opstarten, ontstaat er weinig extra ruimte door hun capaciteit bij elkaar op te tellen. Hun pieken vallen immers samen. Bij ondernemingen met verschillende werktijden of productieprocessen kunnen de mogelijkheden groter zijn.
Ook de ligging van de bedrijven is bepalend. Twee ondernemingen kunnen naast elkaar gevestigd zijn en toch niet geschikt zijn voor dezelfde energiehub. Volgens Enexis moeten deelnemers voor een groepstransportovereenkomst onder meer op hetzelfde transportverdeelstation zijn aangesloten. Ook het type elektriciteitsaansluiting speelt mee.
Dat vraagt onderzoek naar een deel van het elektriciteitsnet dat ondernemers doorgaans niet kennen. Een bedrijfsadres of de afstand tussen twee panden zegt onvoldoende over de technische mogelijkheden.
Vervolgens moeten de deelnemers afspraken maken over de verdeling van de beschikbare capaciteit. Wie mag op een druk moment hoeveel stroom gebruiken? Wat gebeurt er als een bedrijf plotseling meer elektriciteit nodig heeft? En hoe wordt voorkomen dat alle deelnemers tegelijk hun maximale vermogen vragen?
Daarvoor is een energiemanagementsysteem nodig. Dat houdt het verbruik en de beschikbare capaciteit in de gaten en kan installaties helpen aansturen. Sommige processen kunnen bijvoorbeeld op een ander moment plaatsvinden, terwijl batterijen tijdelijk stroom kunnen leveren wanneer de vraag hoog is.
In een energiehub kan ook lokaal opgewekte elektriciteit beter worden benut. Zonnepanelen op het dak van het ene bedrijf produceren misschien meer dan dat bedrijf op dat moment nodig heeft. Wanneer andere deelnemers die energie gelijktijdig kunnen gebruiken, hoeft minder elektriciteit het regionale netwerk te belasten. Hoe dit technisch en contractueel wordt geregeld, verschilt per project.
Toch is een gezamenlijke installatie niet altijd noodzakelijk. Soms levert alleen het beter afstemmen van bestaande bedrijfsprocessen al ruimte op. Dat kan aantrekkelijk zijn voor ondernemers die voorlopig geen grote bedragen willen investeren in nieuwe energievoorzieningen.
Nieuwe regels moeten samenwerking gemakkelijker maken
De ontwikkeling van energiehubs krijgt vanaf volgend jaar een nieuwe impuls. De Autoriteit Consument & Markt (ACM) heeft de regels aangepast zodat bedrijven gezamenlijk transportcapaciteit kunnen contracteren. Sinds eind 2025 kunnen groepstransportovereenkomsten worden aangevraagd. Vanaf 1 januari 2027 zijn netbeheerders verplicht deze contractvorm aan te bieden.
Dat is een belangrijke verandering. Tot nu toe vonden groepscontracten vooral plaats binnen pilots en projecten waarbij netbeheerders samen met ondernemers ervaring opdeden. De nieuwe regels moeten ervoor zorgen dat samenwerking op meer bedrijventerreinen mogelijk wordt.
Een groepscontract is overigens geen garantie dat een onderneming onmiddellijk meer stroom kan gebruiken. De netbeheerder moet eerst beoordelen of de betreffende bedrijven technisch samen kunnen werken en welke transportcapaciteit beschikbaar is. Ook moet de groep zelf kunnen aantonen dat zij binnen de gezamenlijke grens kan blijven.
Daar komt nog iets bij: ondernemers worden afhankelijker van afspraken met elkaar. Bij een individueel transportcontract heeft een bedrijf zijn eigen gecontracteerde capaciteit. In een energiehub kan het gebruik van de ene deelnemer gevolgen hebben voor de ruimte die anderen overhouden.
Daarom moeten vooraf goede afspraken worden gemaakt over kosten, verantwoordelijkheden en eventuele schade. Ook moet vastliggen wat er gebeurt wanneer een bedrijf verhuist, groeit of besluit uit de samenwerking te stappen. De Rijksdienst voor Ondernemend Nederland (RVO) wijst erop dat aansprakelijkheid een belangrijk aandachtspunt is bij groepscontracten.
Voor ondernemers die gewend zijn zelfstandig beslissingen te nemen, is dat een andere manier van werken. Investeringen in machines, productie en energiegebruik raken niet langer uitsluitend de eigen onderneming. Het succes van een energiehub hangt daardoor minstens zo sterk af van onderlinge afspraken als van de techniek.
Ook in Noord-Nederland groeit de belangstelling
In Groningen, Drenthe en Friesland speelt netcongestie een steeds grotere rol bij de ontwikkeling van bedrijventerreinen. Bedrijven willen productieprocessen elektrificeren, nieuwe machines aanschaffen of elektrische voertuigen inzetten, maar kunnen daarbij tegen de beperkte netcapaciteit aanlopen.
De provincie Drenthe ondersteunt ondernemers daarom bij het onderzoeken van gezamenlijke energieoplossingen. Via begeleiding en financiële regelingen kunnen bedrijven nagaan of het mogelijk is om hun energiegebruik beter op elkaar af te stemmen. Ook Groningen heeft energiehubs opgenomen in de aanpak van netcongestie.
Vooral op bestaande bedrijventerreinen kan dat interessant zijn. Daar zitten ondernemingen vaak al jarenlang naast elkaar, maar is nauwelijks bekend hoeveel elektriciteit zij op verschillende momenten gebruiken. Een gezamenlijke analyse kan duidelijk maken of de bestaande aansluitingen beter kunnen worden benut.
Dat betekent niet dat ieder bedrijventerrein geschikt is. Als alle bedrijven op dezelfde momenten veel stroom nodig hebben, levert samenwerking mogelijk weinig op. Ook kan blijken dat de technische indeling van het elektriciteitsnet een groepscontract onmogelijk maakt.
De Drentse aanpak begint daarom bij het onderzoeken van het eigen verbruik. Ondernemers kunnen soms al ruimte creëren door installaties efficiënter te gebruiken of bepaalde processen te verschuiven. Pas wanneer zulke individuele maatregelen onvoldoende opleveren, komt een gezamenlijke oplossing nadrukkelijker in beeld.
Voor gemeenten kan dit eveneens interessant zijn. Een bedrijventerrein waarop bedrijven hun stroomgebruik beter organiseren, kan aantrekkelijker worden voor ondernemingen die willen uitbreiden. Maar ook gemeenten moeten rekening houden met de benodigde ruimte voor installaties, eventuele opslag en de gevolgen van nieuwe bedrijvigheid voor het lokale elektriciteitsnet.
Nieuwe subsidie moet de eerste stap betaalbaar maken
De overheid probeert de ontwikkeling van energiehubs te versnellen. Sinds 1 oktober kunnen ondernemers bij RVO subsidie aanvragen voor onderzoek naar een nieuwe energiehub of uitbreiding van een bestaande samenwerking. Voor de regeling Onderzoek Energiehubs is in totaal 9,6 miljoen euro beschikbaar.
De subsidie is bedoeld voor de voorbereidende fase. Ondernemers kunnen bijvoorbeeld laten onderzoeken hoeveel elektriciteit zij gezamenlijk gebruiken, welke capaciteit zij in de toekomst nodig hebben en welke technische mogelijkheden er zijn om slimmer samen te werken.
Ook een uitgebreider onderzoek naar het ontwerp van een energiehub komt in aanmerking. Daarbij worden niet alleen de installaties en de beschikbare stroomcapaciteit bekeken, maar ook de juridische en financiële afspraken tussen de deelnemers.
De subsidie betaalt dus niet automatisch de aanschaf van batterijen, zonnepanelen of andere installaties. Daarvoor moeten bedrijven afzonderlijk financiering regelen. De regeling helpt vooral om vast te stellen of een project haalbaar is voordat grote investeringen worden gedaan.
Aanvragen kunnen volgens RVO worden ingediend tot 1 mei 2027, zolang er budget beschikbaar is. De overheid wil hiermee meer ondernemers de mogelijkheid geven om gezamenlijk oplossingen te onderzoeken.
Dat onderzoek kan juist voorkomen dat bedrijven geld steken in installaties die uiteindelijk onvoldoende bijdragen aan hun probleem. Een batterij is bijvoorbeeld pas interessant wanneer duidelijk is wanneer stroom beschikbaar is, wanneer die nodig is en of de opslag daadwerkelijk helpt om binnen de toegestane transportcapaciteit te blijven.
Energiehubs vervangen de uitbreiding van het stroomnet niet
Bij alle belangstelling voor energiehubs blijft één beperking bestaan. Het elektriciteitsnet wordt niet groter doordat bedrijven hun capaciteit slimmer verdelen. Er ontstaat hooguit meer ruimte binnen de bestaande mogelijkheden.
Voor sommige ondernemingen kan dat voldoende zijn om een gewenste investering alsnog uit te voeren. Andere bedrijven blijven afhankelijk van een zwaardere aansluiting of verdere uitbreiding van het netwerk. Dat geldt vooral wanneer de gezamenlijke elektriciteitsvraag zo groot wordt dat ook een goed georganiseerde energiehub de pieken niet meer kan opvangen.
Netbeheerders blijven daarom investeren in nieuwe kabels, transformatorstations en andere onderdelen van het stroomnet. Die werkzaamheden zijn nodig om de groeiende vraag naar elektriciteit op langere termijn te kunnen verwerken.
Ook wanneer het net later wordt uitgebreid, kan samenwerking tussen bedrijven nuttig blijven. Door stroomgebruik en lokale opwek beter op elkaar af te stemmen, hoeven ondernemingen niet automatisch terug te keren naar de oude situatie waarin iedereen uitsluitend naar de eigen aansluiting kijkt.
De ervaringen in Moerdijk laten zien dat ondernemers inmiddels bereid zijn om daarvoor nieuwe afspraken te maken. Maar ze laten ook zien hoeveel voorbereiding nodig is. De vier deelnemende bedrijven hadden ruim twee jaar nodig om van een eerste gesprek over netcongestie tot een ondertekend groepscontract te komen.
Voor andere bedrijventerreinen is dat misschien wel de belangrijkste les. Wie pas naar een gezamenlijke oplossing gaat zoeken wanneer de uitbreiding van zijn bedrijf vastloopt, begint mogelijk laat. Het in kaart brengen van verbruik, het vinden van geschikte partners en het uitwerken van de afspraken kosten tijd.
Terwijl de uitbreiding van het landelijke stroomnet doorgaat, zullen bedrijven steeds vaker moeten onderzoeken wat ze binnen hun eigen omgeving kunnen organiseren. De nieuwe contractvormen maken die samenwerking gemakkelijker, maar het zijn uiteindelijk de ondernemers zelf die moeten bepalen of zij hun beschikbare stroomruimte met elkaar willen delen.
Bronnen: Gemeente Moerdijk, 6 november 2026, Autoriteit Consument & Markt, Enexis Netbeheer, Rijksdienst voor Ondernemend Nederland, Provincie Drenthe en Invest-NL.
