Kunstmatige intelligentie (AI) kan een belangrijke rol gaan spelen in het bevolkingsonderzoek naar borstkanker. De technologie lijkt de opsporing van tumoren sneller en nauwkeuriger te maken. Toch moeten vrouwen in Nederland nog een tijd wachten voordat AI ook hier wordt toegepast. Volgens minister van Volksgezondheid Jan Anthonie Bruijn is invoering pas rond 2028 realistisch.
Sneller herkennen, minder handwerk
Uit recent onderzoek blijkt dat AI afwijkingen op röntgenbeelden beter weet te vinden dan het huidige screeningsproces. Daarbij kan één radioloog het werk van twee specialisten overnemen. Radioloog Ritse Mann, werkzaam bij het Radboud UMC en het Antoni van Leeuwenhoek, ziet daarin een duidelijke winst. Hij zegt dat er met behulp van AI meer wordt ontdekt, terwijl de werklast juist afneemt. Dat kan volgens hem de snelheid van de diagnoses verhogen en de druk op afdelingen verminderen.
Een vroege diagnose is vaak doorslaggevend: hoe eerder borstkanker wordt gevonden, hoe beter de kans op herstel. Mann verwacht dat AI niet alleen het bevolkingsonderzoek zal verbeteren, maar ook vrouwen kan helpen die met een verdachte plek bij hun huisarts komen. Toch blijft er een tekort aan radiologen die gespecialiseerd zijn in borstkanker, wat tot langere wachttijden leidt. Wie vandaag een knobbel voelt, zou volgens Mann eigenlijk binnen één dag terecht moeten kunnen in het ziekenhuis. In delen van het westen van het land lopen de wachttijden nu echter op tot drie of vier weken.
Bevolkingsonderzoek onder druk
Gemiddeld krijgt één op de zeven vrouwen in Nederland ooit borstkanker. Daarom ontvangen vrouwen tussen de 50 en 75 jaar een uitnodiging voor het bevolkingsonderzoek. Oorspronkelijk gebeurde dat elke twee jaar, maar door personeelstekorten is dat nu gemiddeld eens per tweeënhalf jaar. Dat vergroot het risico dat tumoren later worden ontdekt. Jaarlijks overlijden meer dan 3.000 vrouwen aan de ziekte.
In verschillende Europese landen, zoals Zweden en Denemarken, draait AI al mee bij de screening. Nederland is voorzichtiger en kiest voor een gefaseerde invoering. Het streven is dat de technologie in het derde kwartaal van 2028 volledig kan worden gebruikt.
Lang traject en veel keuzes
Volgens Patricia Hugen, programmamanager bevolkingsonderzoeken bij het RIVM, gaat het grootste deel van die periode op aan de Europese aanbesteding. Dat proces duurt ongeveer twee jaar. Ook moeten er nog beslissingen worden genomen over de rol van AI: vervangt het één van de twee radiologen die nu beoordelen, of wordt het vooral een hulpmiddel? Radiologen moeten daarnaast worden getraind om met de nieuwe systemen te werken.
Hugen benadrukt dat Nederland niet simpelweg het Deense of Zweedse model kan overnemen. Ze legt uit dat het Nederlandse screeningsprogramma een laag percentage verwijzingen naar vervolgonderzoek kent en dat dit niveau behouden moet blijven. Of 2028 daadwerkelijk haalbaar is, kan ze niet met zekerheid zeggen; het hangt van veel factoren af.
Mann ziet desondanks een groeiende druk om AI in te voeren. Volgens hem wordt het steeds moeilijker uit te leggen waarom Nederland nog zonder werkt, terwijl de kosten dalen en de kwaliteit stijgt.
De Borstkanker Vereniging Nederland (BVN) kijkt minder optimistisch naar het tijdpad. Directeur Cristina Guerrero Paez noemt het niet wenselijk dat vrouwen nog jaren moeten wachten. Ze spreekt van “de wet van de remmende voorsprong”: Nederland heeft een degelijk systeem, maar juist daardoor kost elke aanpassing veel tijd.
Bron: NOS
