De mentale volksgezondheid in Nederland staat steeds meer onder spanning. De Raad voor Volksgezondheid & Samenleving (RVS) spreekt van een ‘hypernerveuze samenleving’, waarin prestatiedruk, voortdurende versnelling en ver doorgeschoten individualisme het dagelijkse leven beheersen. Volgens de Raad zijn de gevolgen groot voor jong en oud en is een fundamentele sociaal-culturele verandering noodzakelijk.
Zorgwekkende signalen uit de samenleving
“Steeds meer jongeren worstelen met prestatiedruk, werkenden vallen uit met burn-outklachten en bijna de helft van de volwassenen heeft ooit een psychische aandoening gehad. De gevolgen zijn zichtbaar in overvolle wachtlijsten in de geestelijke gezondheidszorg en onzichtbaar in het stille lijden van velen,” stelt de RVS.
De maatschappelijke impact is aanzienlijk. De kosten van mentale problemen worden nu geschat op ongeveer 18 miljard euro per jaar. In werkelijkheid ligt dat bedrag waarschijnlijk hoger, omdat indirecte effecten zoals schoolverzuim en uitkeringslasten vaak buiten de berekeningen blijven.
Druk op werk, school en vrije tijd
De druk manifesteert zich op alle vlakken van het dagelijks leven. Op scholen moeten jongeren steeds meer presteren, werknemers krijgen hogere targets opgelegd en zelfs in de vrije tijd lijkt de lat voortdurend hoger te komen liggen. Het idee dat ieder individu volledig verantwoordelijk is voor zijn eigen geluk versterkt dit gevoel.
Daarmee verschuift ook de aanpak van het probleem. Veel ondersteuning richt zich momenteel op het vergroten van de persoonlijke weerbaarheid, bijvoorbeeld via trainingen of coachingstrajecten. Maar zolang de samenleving in de kern steeds hogere eisen blijft stellen, noemt de Raad dit dweilen met de kraan open.
Oproep tot fundamentele verandering
“Het is tijd om de wortels van het probleem aan te pakken. Dat betekent: niet uitsluitend focussen op individuele oplossingen, maar de samenleving zelf tot rust brengen.” Jet Bussemaker, voorzitter Raad voor Volksgezondheid & Samenleving.
De Raad benadrukt dat mentale gezondheid niet alleen een individueel vraagstuk is, maar een maatschappelijk thema dat iedereen raakt. Het vraagt om een collectieve omslag, waarbij waarden als verbinding, verscheidenheid en ruimte voor bezinning meer centraal komen te staan.
Ruimte voor lege tijd
Een van de adviezen is om in het dagelijks leven bewust momenten van rust te creëren. Dat kan op school, op het werk of in de privésfeer door ruimte te maken voor ‘lege tijd’. Zulke momenten, waarin niets hoeft, kunnen bijdragen aan creativiteit, reflectie en echte sociale contacten.
De Raad erkent dat deze omslag niet eenvoudig is. Het doorbreken van bestaande normen rondom productiviteit en succes vergt moed en samenwerking. Overheden, bedrijven, maatschappelijke organisaties en burgers zullen samen moeten zoeken naar een nieuwe balans.
Geen luxe maar noodzaak
Het terugbrengen van rust in de samenleving is volgens de RVS geen luxe, maar bittere noodzaak. Alleen door een cultuur- en structuurverandering door te voeren, kan de mentale volksgezondheid duurzaam worden hersteld. Dat vraagt om lange adem en gezamenlijke inzet, maar de Raad benadrukt dat uitstel geen optie meer is.
Bron: RrVS
