Bij nadere bestudering blijken de plannen die JA21 in haar verkiezingsprogramma presenteert, niet geheel overeen te komen met de varianten die de partij bij het Centraal Planbureau (CPB) liet doorrekenen. In het televisieprogramma Nieuwsuur liet lijsttrekker Joost Eerdmans de verschillen ongemotiveerd staan.
“De doorrekening is een project apart,” zegt Eerdmans. “Je wordt echt geacht om cijfers aan te leveren. Ik ben het er ook niet altijd mee eens. En ik ben niet eens de financieel woordvoerder. Dat is onze Michiel Hoogeveen.”
Verschillen bij belastingplannen
Het programma van JA21 stelt dat de vliegbelasting moet worden afgeschaft (momenteel circa 30 euro per ticket). Maar in de versie die bij het CPB verscheen, behoudt de partij de belasting en draait zij enkel een geplande verhoging terug.
Een ander voorbeeld: in het verkiezingsprogramma wordt één winstbelastingtarief van 20 procent voorgesteld, maar in de doorrekening voert de partij 22 procent in. Dit verschil kan voor het bedrijfsleven miljarden extra lasten betekenen.
Onvolledige doorrekening van grote uitgaven
Voor omvangrijke plannen op het terrein van wonen en infrastructuur reserveert JA21 in het programma ruim 12 miljard euro. In de CPB-doorrekening bewaart men slechts 500 miljoen euro voor infrastructuur. Daarnaast schaft de partij in de doorrekening de publieke omroep volledig af, terwijl in het programma wordt gesproken van het behoud van twee netten.
Omdat sommige plannen ontbreken in het verkiezingsprogramma, op de website van JA21 en in de Stemwijzer, ontstaat onzekerheid over wat de partij écht voorstaat en in hoeverre het begrotingstekort toeneemt of afneemt. Eerdmans bestrijdt die kritiek: “Mensen weten wat de keuzes zijn en mensen kunnen het ook prima vergelijken met ons verkiezingsprogramma.”
Hoe ontstaan de verschillen?
De discrepanties kunnen voortkomen uit de werkwijze: partijen leveren zelf hun maatregelen aan bij het CPB. De rekenmeesters onderzoeken niet of de ingediende varianten exact overeenkomen met het openbaar programma. Partijen krijgen meerdere kansen om wijzigingen door te voeren op basis van tussentijdse resultaten — wat JA21 heeft aangepast blijft geheim.
Zo liet JA21 een versnelde verhoging van de AOW-leeftijd mee doorrekenen (met 1,5 jaar extra in 2060), terwijl dit niet in het programma staat. Omgekeerd ziet de doorrekening dat JA21 de dividendbelasting afschaft (3,6 mld euro per jaar), maar die maatregel is niet expliciet in het programma vermeld.
Energieplannen en investeringen in kernenergie
Op het vlak van energie is JA21 explicieter. Ze wil opnieuw naar gas boren in Groningen zodra herstel- en versterkingswerkzaamheden afgerond zijn (vanaf 2034) en onderzoekt stabilisatie van de bodem. Eerdmans: “Er zijn gebieden op de wereld waar heel veel mensen wonen met grote aardbevingen onder de grond.”
Bovendien wil de partij binnen 25 jaar 20 gigawatt aan kernenergie realiseren, wat neerkomt op 14 tot 20 reactoren. “Wij geloven niet zo in wind en zon. Het waait niet altijd. Kerncentrales staan altijd aan.” De kosten voor deze 20 reactoren lopen op tot 200 miljard euro, en de bouw kan vertraging oplopen. Voor komend jaar reserveert JA21 800 miljoen euro voor kernenergie.
Bron: NOS
