Volgens de Europese Staat van het Klimaat 2024, een rapport van Copernicus en de Wereld Meteorologische Organisatie (WMO), is Europa het continent waar de temperatuur het snelst stijgt. 2024 was niet alleen wereldwijd het warmste jaar ooit gemeten, maar ook binnen Europa zelf werden op bijna de helft van het continent temperatuurrecords genoteerd. De opwarming in Europa verloopt al sinds de jaren 80 twee keer zo snel als het mondiale gemiddelde. Dat heeft deels te maken met de snelle temperatuurstijging in de poolregio, waarvan een aanzienlijk deel binnen Europa valt.
Volgens WMO-secretaris-generaal Celeste Saulo “markeert dit rapport dat Europa het snelst opwarmende continent is, en de gevolgen van extreem weer en klimaatverandering hard voelt.” Ze benadrukt dat “iedere fractie van een graad opwarming ertoe doet, want die versterkt de risico’s voor ons leven, economieën en de planeet. Ons hieraan aanpassen is noodzakelijk.”
Grote verschillen in neerslag tussen oost en west
Er waren in 2024 opvallende verschillen in neerslag tussen West- en Oost-Europa. In het westen viel meer regen dan normaal en werden op meerdere plekken neerslagrecords gebroken. Tegelijkertijd kampte het oosten, en dan vooral het zuidoosten, met langdurige droogte. Deze weersomstandigheden leidden tot uiteenlopende gevolgen zoals overstromingen aan de ene kant van het continent en extreme droogte aan de andere kant.
Meeste overstromingen sinds 2013
Het afgelopen jaar kende Europa de grootste overstromingen sinds 2013. Ongeveer een derde van de rivieren trad buiten hun oevers. In totaal werden naar schatting 413.000 mensen getroffen door het noodweer, waarbij zeker 335 mensen om het leven kwamen. De storm Boris zorgde voor langdurige regenval die lokaal bleef hangen, met als gevolg ernstige overstromingen in onder meer Duitsland, Polen, Oostenrijk, Hongarije, Tsjechië, Slowakije, Roemenië en Italië.
Ook Spanje werd getroffen door zwaar noodweer. In de regio Valencia kwamen minstens 232 mensen om het leven door overstromingen in het najaar. Daarnaast vielen er doden in Albacete, Cuenca en Malaga. De totale schade in Spanje liep op tot ongeveer 16,5 miljard euro.
Hittegolven en bosbranden in het zuidoosten
Tegelijk met de wateroverlast in delen van West- en Centraal-Europa, had het zuidoosten te maken met uitzonderlijke droogte en hitte. Vooral in juli was de situatie extreem. De regio beleefde de langste hittegolf ooit gemeten: dertien opeenvolgende dagen met hoge temperaturen. In totaal werden er tussen begin juni en begin september 43 dagen met hittegolven geteld. Op slechts twee dagen in die zomer lag de temperatuur onder het gemiddelde.
Ook het aantal dagen met hittestress lag hoog. In Zuidoost-Europa waren er 66 dagen waarop de gevoelstemperatuur boven de 32 graden uitkwam, terwijl het Europees gemiddelde op 29 ligt. Daarnaast waren er 23 nachten waarin het niet kouder werd dan 20 graden. Normaal gesproken ligt dat gemiddelde op 16. Hierdoor was er minder herstel mogelijk na warme dagen.
De droogte leidde in meerdere landen tot natuurbranden. In september ontstonden er branden in onder meer Portugal, maar ook elders in het zuidoosten van Europa stond veel natuur in brand.
Zeewaterrecord en smeltende gletsjers
De hitte beperkte zich niet tot het land. Ook de Europese zeeën bereikten in 2024 recordtemperaturen. Het zeewater was gemiddeld 0,7 graad warmer dan gebruikelijk. In de Middellandse Zee liep dit op tot een afwijking van 1,2 graad boven het gemiddelde.
Daarnaast smolten de gletsjers in alle delen van Europa. Vooral in Scandinavië en op Spitsbergen werd veel ijsverlies gemeten. Ook het zee-ijs rond de Noordpool nam verder af. Sinds juli lag de omvang van het Arctische zee-ijs onder het langjarige gemiddelde.
Bron: NOS
