Wie begin februari de nieuwste cijfers van het Centraal Bureau voor de Statistiek bekeek, zag een beeld dat tegelijk geruststellend en relativerend is. De inflatie is opnieuw lager dan een jaar geleden. Het tempo waarmee prijzen stijgen, neemt af. Daarmee lijkt de periode van uitzonderlijk hoge inflatie definitief achter ons te liggen. Tegelijkertijd zijn de prijsniveaus van vóór de energiecrisis nog altijd ver weg.
De afgelopen jaren hebben een duidelijke breuklijn getrokken in het prijsverloop in Nederland. Voor 2020 werd inflatie vaak gezien als een abstract macro-economisch gegeven, zelden een onderwerp dat het dagelijks gesprek domineerde. Dat veranderde abrupt tijdens de nasleep van de coronapandemie, toen verstoorde toeleveringsketens, stijgende grondstofprijzen en sterke vraag naar goederen en diensten elkaar begonnen te versterken. Vervolgens zorgde de energiecrisis voor een extra schok, waardoor prijzen in korte tijd ongekend snel opliepen.
Nu, enkele jaren later, beweegt de economie in rustiger vaarwater. De recente cijfers laten zien dat de scherpe uitschieters zijn verdwenen. Maar rust betekent niet terugkeer naar het oude normaal. Het nieuwe evenwicht ligt hoger dan voorheen.
Wat laten de recente inflatiecijfers zien?
Volgens de nieuwste CBS-gegevens is de inflatie in januari opnieuw afgezwakt in vergelijking met dezelfde maand een jaar eerder. Dat bevestigt een ontwikkeling die al langere tijd zichtbaar is: de piek van dubbele cijfers ligt achter ons. Het tempo van prijsstijgingen is gematigder geworden.
Belangrijk is het onderscheid tussen het tempo van stijging en het prijsniveau zelf. Dat de inflatie daalt, betekent niet dat prijzen dalen. Het betekent dat ze minder snel stijgen dan eerder. Voor consumenten kan dat subtiel aanvoelen. De grote sprongen in energierekeningen en supermarktprijzen zijn minder heftig, maar veel uitgaven liggen nog altijd hoger dan vóór 2022.
Voor bedrijven is dat verschil essentieel. Een gematigder inflatie geeft meer voorspelbaarheid. Investeringen, loonafspraken en prijsstrategieën kunnen beter worden gepland wanneer prijsschommelingen minder extreem zijn.
Energieprijzen als keerpunt
Een belangrijke verklaring voor de afkoeling ligt bij energie. Tijdens de energiecrisis vormden gas- en elektriciteitsprijzen een directe aanjager van inflatie. Niet alleen huishoudens voelden dat, ook bedrijven kregen te maken met hogere productiekosten, die zij deels doorberekenden.
Inmiddels zijn internationale energieprijzen gestabiliseerd. De extreme volatiliteit van eerdere jaren is afgenomen. Dat werkt direct door in het inflatiecijfer. Energie is een relatief zwaar wegend onderdeel in de consumentenprijsindex, waardoor stabilisatie daar snel zichtbaar wordt in de totaalcijfers.
Toch blijft energie een factor van betekenis. De energietransitie, geopolitieke ontwikkelingen en internationale marktdynamiek zorgen ervoor dat het onderwerp niet volledig van tafel is. Het verschil is vooral dat de acute schok is vervangen door een meer beheersbare situatie.
Voedselprijzen en diensten blijven doorwerken
Waar energie een belangrijke rol speelde in de piek, laten voedselprijzen en diensten een meer geleidelijke beweging zien. Voedingsmiddelen zijn afhankelijk van internationale grondstofprijzen, transportkosten en weersomstandigheden. Hoewel de prijsstijgingen minder scherp zijn dan tijdens de inflatiegolf, liggen veel producten nog altijd boven het niveau van enkele jaren geleden.
Daarnaast zijn diensten een stabielere maar hardnekkige component in inflatie. Denk aan horeca, verzekeringen en persoonlijke dienstverlening. Hier spelen loonkosten een grotere rol. Wanneer cao-lonen stijgen om koopkrachtverlies te compenseren, vertaalt dat zich uiteindelijk ook in hogere tarieven.
Dat maakt inflatie deels zelfcorrigerend maar ook deels zelfversterkend. Hogere prijzen leiden tot hogere looneisen, die op hun beurt weer invloed hebben op prijzen.
Koopkracht en loonontwikkeling
De afgelopen jaren stonden in het teken van koopkrachtbehoud. Overheden namen tijdelijke maatregelen om huishoudens te ondersteunen, terwijl werkgevers in veel sectoren hogere lonen afspraken. Dat heeft geholpen om het directe verlies te beperken, maar het effect verschilt per inkomensgroep.
Nu de inflatie afneemt, ontstaat ruimte voor een ander gesprek. Wanneer loonstijgingen hoger blijven dan de inflatie, kan koopkracht herstellen. Maar dat hangt sterk af van sector en contractvorm. Voor mensen met een vast inkomen of beperkte onderhandelingsruimte is het herstel minder vanzelfsprekend.
De recente cijfers geven voorzichtig aanleiding tot optimisme, maar ze betekenen niet dat eerdere verliezen automatisch worden goedgemaakt.
De rol van rente en Europees beleid
Een cruciale factor in het afremmen van inflatie was het rentebeleid van de Europese Centrale Bank. Door de rente te verhogen werd lenen duurder, wat investeringen en consumptie kan afremmen. Dat drukt op de vraag in de economie en vermindert de prijsdruk.
Voor Nederland had dat ook directe gevolgen. Hypotheekrentes liepen op, financiering voor bedrijven werd duurder en investeringsbeslissingen werden heroverwogen. Inmiddels is het renteniveau stabieler, wat bijdraagt aan rust in de financiële markten.
Het samenspel van rentebeleid en afkoelende energieprijzen heeft ervoor gezorgd dat inflatie zich geleidelijk terugtrekt naar lagere niveaus.
Inflatie in historisch perspectief
Wanneer we het huidige inflatieniveau plaatsen in historisch perspectief, valt op dat Nederland lange tijd gewend was aan relatief lage en stabiele prijsstijgingen. De periode van uitzonderlijk hoge inflatie was een breuk met die trend.
De huidige cijfers laten zien dat de economie zich weer beweegt richting een meer traditioneel patroon. Geen extreme uitschieters, maar ook geen volledige terugkeer naar het lage inflatieniveau van vóór 2020. Dat suggereert dat de economie zich aanpast aan nieuwe kostenstructuren en internationale verhoudingen.
Wat betekent dit voor de komende maanden?
De verwachting is dat inflatie gematigder blijft, mits er geen nieuwe externe schokken optreden. Energieprijzen, geopolitieke spanningen en internationale handelsontwikkelingen blijven onvoorspelbare factoren. Maar de acute druk van de afgelopen jaren lijkt afgenomen.
Voor consumenten betekent dit meer stabiliteit in uitgaven. Voor bedrijven betekent het meer voorspelbaarheid in kosten en planning. En voor beleidsmakers betekent het dat het debat verschuift van crisismanagement naar structurele economische keuzes.
Inflatie is daarmee minder een noodsituatie en meer een regulier onderdeel van het economische landschap geworden. Dat is op zichzelf een belangrijke ontwikkeling.
Bronnen: CBS, NOS, ECB, CPB
