Het sentiment onder Nederlandse ondernemers heeft in korte tijd een flinke dreun gekregen. Aan het begin van het tweede kwartaal van 2026 kwam het ondernemersvertrouwen uit op -14,8. Dat is een scherpe terugval ten opzichte van de -1,8 van een kwartaal eerder. Volgens het CBS is het de grootste daling sinds begin 2022, toen de laatste coronalockdown nog doorwerkte in de economie. Tegelijk is het vertrouwen nu op het laagste niveau sinds eind 2022, de periode waarin bedrijven werden geraakt door sterk opgelopen energieprijzen na de Russische inval in Oekraïne.
Die terugval is breed. Het CBS meldt dat het ondernemersvertrouwen in alle bedrijfstakken is gedaald en overal negatief is geworden. Daarmee verdwijnt het beeld van een economie waarin alleen een paar kwetsbare sectoren onder druk staan. De stemming slaat nu veel breder om. Ondernemers zijn negatiever geworden over zowel het huidige economische klimaat als over wat hen de komende maanden te wachten staat.
Daling is niet beperkt tot één hoek van de economie
De hardste klap viel in de bouwnijverheid. Daar zakte het vertrouwen van 1,1 in januari naar -29,4 in april. Dat is opvallend, juist omdat andere indicatoren in de bouw, zoals de orderpositie, volgens het CBS nog wel positief zijn. Ook de horeca en de landbouw, bosbouw en visserij laten uitgesproken negatieve cijfers zien. In de horeca kwam het vertrouwen uit op -30,1, terwijl landbouw, bosbouw en visserij met -36,3 het somberst van alle sectoren uit de meting kwamen.
Aan de andere kant van het spectrum staat de zakelijke dienstverlening. Daar daalde het vertrouwen wel, maar bleef het met -2,9 het minst negatief van alle bedrijfstakken. Informatie en communicatie en de autohandel en -reparatie gingen nog een stap verder in de verkeerde richting: daar sloeg het sentiment om van positief naar negatief. Informatie en communicatie ging van 9,2 naar -4,9. De autohandel en -reparatie zakte van 5,8 naar -5,2. Dat soort omslagen zegt vaak meer dan een losse min op zichzelf, omdat ze laten zien hoe snel het klimaat in korte tijd is verslechterd.
Onzekerheid loopt op, vooral in industrie en vervoer
Niet elke sector is op dezelfde manier negatief. Volgens het CBS zijn bedrijven in de industrie en in vervoer en opslag vooral het onzekerst over het economisch klimaat. Juist in die twee bedrijfstakken is de onzekerheid ook het sterkst toegenomen ten opzichte van het vorige kwartaal. In handel en dienstverlening nam de onzekerheid eveneens toe, al bleef die daar lager. Dat onderscheid is relevant, omdat onzekerheid vaak eerder remmend werkt op investeringen, uitbreiding en personeelsbeslissingen dan een tijdelijk dipje in de vraag.
Het regionale beeld loopt ook uiteen. Fryslân noteerde het meest negatieve ondernemersvertrouwen van alle provincies, terwijl Utrecht het minst negatieve vertrouwen liet zien. Het CBS werkt die verschillen in het nieuwsbericht niet verder uit, maar het onderstreept wel dat de verslechtering zich niet overal exact hetzelfde manifesteert. Landelijk is de lijn duidelijk neerwaarts, maar regionaal blijft de intensiteit verschillen.
Meer bedrijven rekenen opnieuw op hogere prijzen
Terwijl het vertrouwen daalt, schuiven de prijsverwachtingen juist weer omhoog. Per saldo verwacht 29,7 procent van de ondernemers dat de verkoopprijzen in de komende drie maanden stijgen. Een kwartaal eerder was dat nog 20,3 procent. Het tempo waarin ondernemers prijsstijgingen voorzien, loopt daarmee duidelijk op. Het niveau ligt nog onder de piek van 2022, toen het saldo opliep tot 46,9 procent, maar de beweging is wel stevig.
Vooral in de handel en de industrie springen de cijfers eruit. In de handel steeg het saldo van ondernemers dat hogere verkoopprijzen verwacht van 16,9 naar 35,2 procent. In de industrie liep het op van 12,0 naar 27,2 procent. In beide gevallen gaat het dus om meer dan een verdubbeling ten opzichte van een kwartaal eerder. In de dienstverlening nam het saldo ook toe, van 18,8 naar 21,6 procent, maar daar bleef de stijging minder scherp. Het beeld dat uit deze cijfers naar voren komt, is dat bedrijven zich tegelijk somberder voelen en zich opnieuw voorbereiden op hogere prijzen.
Dat is economisch een ongemakkelijke combinatie. Minder vertrouwen wijst meestal op terughoudendheid, uitstel en een zwakker investeringsklimaat. Hogere prijsverwachtingen wijzen juist op aanhoudende kosten- of marktdruk. Voor bedrijven betekent dat een lastige omgeving: de stemming verslechtert, maar de ruimte om prijzen te laten zakken lijkt ook niet groter te worden.
Arbeidstekort blijft groot, maar is minder dominant dan eerder
Ook bij de belemmeringen in de bedrijfsvoering verschuift het beeld. Een tekort aan arbeidskrachten blijft nog altijd de meest genoemde hinderpaal, maar het belang daarvan neemt verder af. In april 2026 noemde 30,1 procent van de bedrijven personeelstekort als belangrijkste belemmering. Dat is nog steeds fors, maar ligt wel duidelijk onder de piek van juli 2022, toen bijna de helft van de bedrijven hiermee kampte. De krapte op de arbeidsmarkt is dus niet verdwenen, maar drukt minder zwaar op het totale ondernemersbeeld dan een paar jaar geleden.
Tegelijk zijn andere zorgen zichtbaarder geworden. Ruim 19 procent van de bedrijven noemt onvoldoende vraag als belangrijkste belemmering. Financiële beperkingen worden door 10,9 procent genoemd. Een tekort aan productiemiddelen speelt voor 7,8 procent van de bedrijven de grootste rol. Daarmee schuift de nadruk langzaam weg van puur personele krapte naar een breder pakket aan onzekerheden rond afzet, kosten en financiële ruimte.
De opvallendste stijging zit in de categorie ‘andere oorzaken’. Die liep op van 12,6 procent in januari naar 17,4 procent in april. Volgens het CBS noemen bedrijven daar onder meer de huidige geopolitieke situatie, economische onzekerheid en wet- en regelgeving. Juist dat maakt deze meting breder dan een gewone conjunctuurschommeling. Ondernemers hebben niet alleen last van marktomstandigheden in enge zin, maar ook van een omgeving die onrustiger en moeilijker voorspelbaar is geworden.
Geen brede paniek, wel een duidelijke verslechtering
Opvallend genoeg ervaart bijna een derde van de ondernemers nog altijd geen belemmeringen. Dat relativeert het beeld enigszins. De Nederlandse economie staat niet stil en bedrijven zitten niet massaal in een acute noodsituatie. Maar de richting van de cijfers is wel helder. Het vertrouwen daalt hard, de onzekerheid neemt toe en steeds meer ondernemers rekenen op hogere verkoopprijzen. Dat alles samen geeft een ander economisch signaal af dan een losse dip in één sector of één tijdelijke verstoring.
Daarmee laat de nieuwste Conjunctuurenquête Nederland vooral zien dat het ondernemersklimaat in korte tijd een stuk somberder is geworden. In vrijwel de hele breedte van de economie zijn ondernemers terughoudender gaan kijken naar het economisch klimaat. De bouw kreeg de grootste tik, landbouw en horeca blijven uitgesproken negatief en ook sectoren die eerder nog relatief sterk oogden, zijn omgeslagen. Ondertussen lopen de prijsverwachtingen juist weer op en schuiven de zorgen van personeelstekort steeds meer op naar vraaguitval, onzekerheid en regelgeving.
De meting van april 2026 laat daarmee geen kortstondige rimpeling zien, maar een duidelijke verslechtering van het sentiment. Of dat in de komende kwartalen doorwerkt in investeringen, werkgelegenheid en groei, moet nog blijken. Maar dat ondernemers het nieuwe kwartaal een stuk somberder ingaan dan het vorige, staat inmiddels wel vast.
Bron: CBS, KVK, EIB, MKB-Nederland en VNO-NCW
