De financiële ruimte van Nederlandse huishoudens is de afgelopen jaren licht toegenomen. Uit een analyse van transactiedata van 340.000 huishoudens blijkt dat het aandeel van het inkomen dat opgaat aan vaste lasten, het zogenoemde vaste lastenpercentage, sinds 2017 is afgenomen. Daarmee is het voor veel huishoudens iets makkelijker geworden om financiële tegenvallers op te vangen.
Vooral in de periode na de energiecrisis en hoge inflatiejaren blijkt het inkomen sterker gestegen dan de vaste uitgaven. Met name huishoudens met een laag inkomen profiteerden van overheidsmaatregelen die zowel de lasten als de inkomensontwikkeling beïnvloedden.
Rol overheid bij inkomensherstel
De overheid speelde een actieve rol bij het ondersteunen van huishoudens tijdens de energiecrisis. Door compensaties en prijsplafonds werden energielasten deels gedempt. Daarnaast steeg het minimumloon, waarmee ook daaraan gekoppelde uitkeringen en toeslagen omhoog gingen. Deze maatregelen leidden tot een duidelijke verbetering van de financiële positie van huishoudens met een uitkering in 2022 en 2023.
Tegelijkertijd was de loonontwikkeling in cao’s trager, waardoor werkenden pas later profijt hadden van inkomensgroei. In 2024 was de stijging van het loon bij werkenden echter nog stevig, terwijl de inkomensgroei bij uitkeringsgerechtigden juist weer afzwakte.
Nog altijd zorgen bij specifieke groepen
Ondanks de algemene verbetering van de bestaanszekerheid, blijft een aanzienlijk deel van de huishoudens kwetsbaar. Bijna één op de tien uitkeringsgerechtigden besteedt meer dan 70 procent van het inkomen aan vaste lasten. Volgens normen van het Nibud is dat zorgwekkend. Na betaling van vaste lasten resteert dan weinig tot geen ruimte voor onvoorziene uitgaven of dagelijkse kosten.
Voor deze groep blijft de financiële positie fragiel. Hoewel hun situatie de afgelopen jaren verbeterde, blijft de ruimte om financiële klappen op te vangen beperkt.
Stijging vaste lasten blijft aanhouden
Hoewel er in 2022 tijdelijk sprake was van stabilisatie van de vaste uitgaven dankzij overheidssteun, is er vanaf 2023 opnieuw een duidelijke toename zichtbaar. Vooral uitgaven aan diensten zoals huur, zorgverzekering en andere vaste kosten zijn blijven stijgen. De verwachting is dat deze trend in 2025 aanhoudt.
Tegelijkertijd lijkt de inkomensgroei bij bepaalde groepen af te vlakken. Voor werkenden zijn de lonen nog toegenomen, maar bij uitkeringsgerechtigden is de groei beperkter. Dit maakt dat de verhouding tussen inkomsten en vaste lasten opnieuw onder druk kan komen te staan.
Vooruitblik: aandacht voor kwetsbare groepen nodig
Uitkeringsgerechtigden hebben relatief het hoogste aandeel vaste lasten ten opzichte van hun inkomen. Terwijl veel huishoudens profiteren van inkomensherstel, blijft voor deze groep het risico op financiële kwetsbaarheid bestaan. Volgens recente ramingen van het CPB zullen zij in 2025 weliswaar enigszins in koopkracht vooruitgaan, maar het vaste lastenpercentage zal naar verwachting licht blijven stijgen.
Het structureel hoge aandeel vaste lasten onder uitkeringsgerechtigden onderstreept de noodzaak voor blijvende aandacht vanuit beleidsmakers. Verdere analyses, onder meer naar andere uitgavenposten zoals boodschappen, kunnen dit beeld verder verdiepen.
Bron: ABN Amro
