Het aantal geweldstoepassingen door de politie is in 2024 nagenoeg gelijk gebleven aan het jaar ervoor. Agenten kwamen bij ruim drie miljoen meldingen ter plaatse. In 36.151 van deze situaties werd geweld gebruikt. Ter vergelijking: in 2023 gebeurde dat 35.989 keer. Hiermee komt het percentage geweldsincidenten uit op 0,74 procent van alle meldingen waarbij de politie op locatie verscheen.
Fysieke middelen het vaakst toegepast
De meeste geweldsaanwendingen vonden plaats tijdens het aanhouden van verdachten of het onder controle brengen van een situatie. In 23.912 gevallen werd fysiek geweld toegepast. Andere geweldsmiddelen zijn minder vaak gebruikt:
- Wapenstok: 3167 keer
- Stroomstootwapen: 1114 keer
- Pepperspray: 749 keer
- Vuurwapen: 1760 keer
Van het vuurwapengebruik ging het in 214 gevallen om gericht schieten. In 194 situaties betrof het het uit hun lijden verlossen van ernstig gewonde dieren, en in 8 gevallen ging het om agressieve dieren.
‘Ons belangrijkste wapen blijft onze mond’
Volgens Peter Holla, landelijk portefeuillehouder geweld, is geweld alleen bedoeld als uiterste middel.
‘Ons belangrijkste wapen blijft onze mond. Soms is dat niet voldoende en moet een agent in een fractie van een seconde beslissen om geweld in te zetten. Een geweldsmiddel kan ook de-escalerend werken. Dreigen met het stroomstootwapen is vaak al genoeg om de situatie onder controle te krijgen.’
Over de stabilisatie van het geweldsgebruik zegt Holla:
‘Dat is een positieve ontwikkeling, maar waardoor het komt, weten we nog niet precies. Daar doen we aanvullend wetenschappelijk onderzoek naar.’
Meer geweldsincidenten met mensen met onbegrepen gedrag
Bij 38 procent van de geweldstoepassingen ging het om personen met onbegrepen gedrag, een stijging van ruim vier procent ten opzichte van 2023. Vaak betreft het mensen met psychische problemen.
‘Zulke situaties vragen om samenwerking met zorgpartners,’ zegt Holla. ‘Deze mensen hebben niet altijd politie, maar vooral hulp nodig.’
Holla vervolgt: ‘Personen met onbegrepen gedrag zijn vaak onberekenbaar en daarom gevaarlijk voor henzelf en hun omgeving.’
Elke geweldstoepassing wordt getoetst
Politieagenten zijn opgeleid om geweld te gebruiken wanneer dat strikt noodzakelijk is. Daarbij gelden strikte toetsingscriteria. Elke geweldsinzet wordt vastgelegd en beoordeeld.
‘We toetsen niet alleen juridisch, zoals proportionaliteit en zorgvuldigheid, maar ook vakinhoudelijk. Dat kan betekenen dat een geweldsaanwending juridisch juist is, maar dat deze niet voldoet aan de interne eisen, zoals de-escalatie of betrouwbaarheid,’ licht Holla toe.
‘Ook burgers zijn via de commissies geweldsaanwending betrokken bij de toetsing van geweldsaanwending.’
In 295 gevallen, oftewel 0,82 procent, voldeed het geweldsgebruik niet of slechts deels aan de gestelde eisen.
‘Geweldsbevoegdheid brengt grote verantwoordelijkheid met zich mee,’ aldus Holla. ‘Voor de legitimiteit van ons dagelijks optreden is het belangrijk dat we openheid geven, geweld toetsen en blijven leren.’
Klachten vooral bij maatschappelijke onrust
Het aantal klachten over politiegeweld nam toe, vooral tijdens demonstraties en maatschappelijke onrust. Denk hierbij aan protesten bij universiteiten of blokkades op snelwegen. Deze klachten worden onderzocht door het team Veiligheid, Integriteit en Klachten (VIK).
Leren van geweldssituaties
Na ieder geweldsincident vindt er reflectie plaats binnen het betrokken team. De opgedane inzichten worden meegenomen in trainingen en kunnen leiden tot nieuw beleid.
‘Leren is voor ons net zo belangrijk als optreden,’ zegt Holla. Een concreet voorbeeld is de opname van aanbevelingen rond opwindingsdelier in het lesmateriaal. Deze worden inmiddels toegepast in de praktijk.
Wetenschappelijk onderzoek volgt
Om een beter beeld te krijgen van de ontwikkelingen in geweldsgebruik en de achterliggende oorzaken, voert de politie aanvullend wetenschappelijk onderzoek uit. De resultaten daarvan worden in de loop van volgend jaar verwacht.
Bron: Politie
