De rechtbank Den Haag heeft geoordeeld dat de Nederlandse Staat onrechtmatig handelt door de verslechtering van stikstofgevoelige natuurgebieden niet tijdig te stoppen. Dit vonnis volgt uit een rechtszaak aangespannen door Greenpeace. De Staat moet uiterlijk in 2030 de stikstofneerslag in minimaal 50% van de natuur in Natura 2000-gebieden onder de kritische grens brengen. Lukt dit niet, dan hangt de Staat een dwangsom van 10 miljoen euro boven het hoofd.
Druk op kwetsbare natuurgebieden
Volgens de rechtbank heeft de Staat onvoldoende prioriteit gegeven aan de meest kwetsbare natuurgebieden. Dit blijkt uit ecologische rapporten die aantonen dat stikstofdepositie de biodiversiteit en het ecosysteem ernstig schaadt. De rechtbank benadrukt dat deze uitspraak direct moet worden uitgevoerd, ongeacht een eventueel hoger beroep.
Wat is stikstofdepositie?
Stikstofdepositie ontstaat wanneer stikstofoxiden en ammoniak, afkomstig van onder andere landbouw en industrie, via de lucht op de bodem neerslaan. Dit proces leidt tot verzuring en vermesting, waardoor planten en dieren verdwijnen en ecosystemen verzwakken. In Nederland is de landbouw verantwoordelijk voor 79% van de stikstofuitstoot die de natuur belast.
Europese regelgeving en stikstofdoelen
De stikstofproblematiek raakt aan de Europese Vogel- en Habitatrichtlijnen, die lidstaten verplichten de natuur in Natura 2000-gebieden te beschermen. Nederland heeft doelen vastgesteld om de stikstofneerslag terug te dringen: 40% van de natuur moet in 2025 onder de grenswaarden vallen, 50% in 2030 en 74% in 2035. Tot nu toe schieten de maatregelen van de overheid tekort.
Greenpeace: “Onomkeerbare schade dreigt”
Greenpeace stelde in de rechtszaak dat de Staat al decennia te weinig doet tegen stikstofoverlast. Hierdoor dreigt onomkeerbare schade aan beschermde natuur. De rechtbank oordeelt dat de Staat niet alleen nalatig is, maar ook verantwoordelijk is voor de invoering van beleid dat niet aan Europese normen voldeed, zoals het Programma Aanpak Stikstof (PAS).
Andy Palmen, directeur Greenpeace Nederland:
‘Deze uitspraak is een feest voor de natuur en eindelijk komt er duidelijkheid. De Staat heeft maatregelen almaar voor zich uit geschoven en de samenleving als geheel, maar ook boeren en bedrijven, in onzekerheid gelaten. Er is zo lang gewacht dat de rechter nu heeft ingegrepen. Het is wel een feest zonder taart, want het zou niet nodig moeten zijn dat de rechter er opnieuw aan te pas moet komen.
Door het stelselmatig wegkijken van het stikstofprobleem, is de natuur de afgelopen jaren steeds verder verslechterd, en dat is uiteindelijk een probleem voor ons allemaal. De overheid heeft kostbare tijd verspild en nagelaten noodzakelijke stappen te zetten. Door geen keuzes te maken, moeten er nu met spoed maatregelen genomen worden. We verwachten dat de overheid in het plan van aanpak nu eindelijk haar verantwoordelijkheid neemt en zorgt dat alle relevante sectoren, waaronder de landbouw, verkeer, luchtvaart en industrie, een eerlijke bijdrage leveren. De overheid zal met voorstellen moeten komen waarmee de boeren eindelijk duidelijkheid krijgen en op een rechtvaardige manier worden ondersteund bij de noodzakelijke omslag naar ecologische landbouw.’
Dwangsom als stok achter de deur
Vanwege de urgentie van de stikstofcrisis heeft de rechtbank besloten een dwangsom op te leggen. De rechter benadrukt dat de Staat binnen de grenzen van de wet moet blijven, wat in eerdere stikstofmaatregelen niet is gebeurd.
Wat betekent dit voor de toekomst?
Deze uitspraak zet druk op de overheid om aanvullende maatregelen te nemen. Het schrappen van het Transitiefonds door het huidige kabinet heeft de middelen voor stikstofreductie beperkt, wat volgens de rechtbank een stap terug is. Het naleven van het vonnis zal bepalend zijn voor de biodiversiteit en milieuherstel in Nederland.
